Ebû Ali el-Hasan b. el-Hasan b. el-Heysem (yaklaşık 965-1040), Latincede Alhazen olarak bilinir. Basra'da doğdu, yetişkinliğinin önemli kısmını Fatımi halifesi el-Hâkim'in Kahire'sinde geçirdi. Rivayete göre Nil'in taşkınını düzenleme önerisiyle çağrılmış, projenin imkânsızlığını anlayınca halifenin kaprisli öfkesinden kurtulmak için yıllarca akıl hastası taklidi yaparak ev hapsinde yaşamıştır. Bu hapis döneminde — ya da hemen sonrasında — büyük eseri Kitâbü'l-Menâzır'ı yazdı. Yedi kitaplık bu çalışma, sonraki altı yüz yıl boyunca konunun tartışılmaz başvuru metni olacaktır.

Problemin Yunanlardan miras kalan iki büyük cevabı vardı. Eukleides ve Batlamyus'a göre göz, ışın gönderen aktif organdı ("extramissionist" görüş): nesneleri görmemiz, gözden çıkan görsel ışınların onlara değmesiyle olur. Aristoteles'e göre ise hava bir aracıydı, ama yine görmenin nasıl gerçekleştiği bulanık kalıyordu. İbnü'l-Heysem ikisini de reddetti. Karanlık odalara açtığı küçük deliklerle (camera obscura), aynalar ve mercekler üzerinde yaptığı sistematik gözlemlerle, parlak bir nesneye uzun süre bakıldığında gözde kalan iz ile, ışığın yöne ve şiddete bağlı davranışını ölçtü. Sonuç açıktı: ışık nesnelerden gözlere gelir; göz yalnızca alıcıdır.

Bu fiziksel iddianın ötesinde, kitabın daha geniş bir önemi vardır. İbnü'l-Heysem yöntemini bizzat anlattı: bir konuda kesin söz söylemek isteyen kişi, önce hipotezini açıkça koymalı, sonra hipotezini sınayacak deney düzenlemeli, sonucu matematikle ifade etmeli ve ancak deney tutarsa hipotezi geçerli saymalıdır. Otoriteye — Aristoteles'e bile — güvenmek yetmez. "Hakikat arayışı ancak şahsî değil, nesnel bir denetimle ilerler." Bilim tarihçileri bu çerçeveyi modern bilimsel yöntemin en erken açık formülasyonu olarak gösterir; Galileo'dan altı yüzyıl, Bacon'dan beş yüzyıl önce.

Kitâbü'l-Menâzır 12. yüzyıl sonunda Latinceye De Aspectibus olarak çevrildi. Roger Bacon, Witelo, Kepler hepsi bu kitabı bizzat okudular; Kepler 1604 tarihli Astronomiae Pars Optica'sının önsözünde İbnü'l-Heysem'i adıyla anar. Kameranın çalışma ilkesi, gözün lens-retina yapısı, gökkuşağı geometrisi, ay yüzeyindeki gölgelerin doğru yorumu — hepsi onun açtığı yoldan ilerledi. 1969'da Ay'a inen NASA'nın kraterlere ad verdiği listede Alhazen adı vardır; bu, isimlerin tesadüfi değil, bir borcun yazılı kabulüdür.