Hıristiyanlık ilk bin yılında tek bir kilise olarak görülse de, Latince konuşan Batı ile Yunanca konuşan Doğu uzun süredir birbirinden uzaklaşıyordu. Roma piskoposu (papa) tüm kilise üzerinde üstünlük iddia ediyor; Konstantinopolis ise beş büyük patriklik arasında eşitlik savunuyordu. Buna teolojik bir tartışma eklendi: Kutsal Ruh'un yalnızca Baba'dan mı, yoksa 'Baba ve Oğul'dan mı (Latince *filioque*) çıktığı. Ayin dili, ekmek-şarap ayrıntıları, ruhban evliliği gibi farklar gerilimi artırdı.

1054'te bu birikim kopma noktasına geldi. Papa IX. Leo'nun Konstantinopolis'e gönderdiği temsilci Kardinal Humbert ile Patrik Mihail Kerularios sert biçimde karşı karşıya geldi. Humbert, Ayasofya'nın sunağına patriği aforoz eden bir belge bıraktı; patrik de buna karşılık papalık temsilcilerini aforoz etti. Teknik olarak bu, kişileri hedefleyen sınırlı bir kopuştu — ama simgesel ağırlığı kalıcı oldu.

Bölünme tek bir günde olmadı; 1054 bir sürecin işaretçisidir. İki kilise arasındaki uçurum, 1204'te Dördüncü Haçlı Seferi'nin Konstantinopolis'i yağmalamasıyla onarılamaz hale geldi.

Sonuç, Avrupa'nın kültürel haritasını yeniden çizdi: Batı Avrupa Latin-Katolik bir uygarlık, Doğu Avrupa ve Rusya ise Bizans-Ortodoks bir uygarlık olarak ayrı yollardan ilerledi. Bu bölünme, kıtanın dil, sanat, hukuk ve siyasetinde bugün hâlâ izlenebilen iki ayrı geleneğin temelidir.