yaklaşık İÖ 1200 – 1150 · Doğu Akdeniz ve Yakındoğu
Bronz Çağı Çöküşü ve Deniz Kavimleri
Yaklaşık elli yıl içinde Doğu Akdeniz'deki büyük krallıkların neredeyse tamamı çöktü — Hitit başkenti yakıldı, Miken sarayları terk edildi, yazı sistemleri kayboldu.
Geç Bronz Çağı'nın eşzamanlı krallıklar dünyası — Hititler, Mısır, Miken Yunanistan'ı, Ugarit, Asur — kalay, bakır ve diplomatik mektuplarla birbirine sıkı sıkıya bağlıydı. İÖ 1200 dolaylarında bu sistem çöktü. Hattuşa İÖ 1180 civarı yakıldı; Miken sarayları (Pylos, Tiryns, Miken) birer birer yıkıldı; Ugarit'in son tabletleri "düşman gemileri geldi" diye yazıyor. Lineer B yazısı, Hitit hiyeroglifleri ve Ugarit çivi yazısı bu yüzyılda kullanımdan kalktı.
Mısır kaynakları, III. Ramses'in Medinet Habu tapınağında "Deniz Kavimleri" dediği bir koalisyonu mağlup ettiğini anlatır — Peleset, Tjeker, Şeklesh, Şerden gibi gruplar. Ancak Deniz Kavimleri çöküşün **sebebi** mi yoksa **sonucu** mu, hâlâ tartışmalıdır. Çoğu tarihçi artık tek bir nedene değil, üst üste binen krizlere işaret ediyor: uzun süreli kuraklık (göl ve gölet tortullarıyla belgelendi), deprem dizileri, salgın, iç ayaklanmalar ve uzun ticaret ağlarının kırılganlığı. Sistem o kadar bağımlıydı ki bir halka koparılınca tümü çöktü.
Çöküşün bıraktığı boşlukta, bronzun gerektirdiği uzun ticaretten kurtulan demir yaygınlaştı; yazısız bir "karanlık çağ" yaklaşık üç yüzyıl sürdü. Fenikeliler, İsrailliler ve nihayet Yunan şehir devletleri bu boşluğun ardından yükseldi. Bronz Çağı Çöküşü, antik tarihin belki de en sert kesintisidir.
Konum
Doğu Akdeniz ve Yakındoğu · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Late Bronze Age collapse — Encyclopaedia Britannica
- 1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed — Princeton University Press (Eric H. Cline)
- The Sea Peoples and the Collapse of the Bronze Age — The Metropolitan Museum of Art