Karolenj Avrupası 8. yüzyıldan beri yalnızca gümüş para basıyordu. Altın sikke, Bizans ve İslam dünyasının ayrıcalığıydı: Konstantinopolis'in solidus'u, Bağdat'ın dinarı. 13. yüzyılın ortasında ise Akdeniz ticareti, Haçlı seferleri ve Doğu malları (baharat, ipek, alum) Kuzey İtalya kentlerine olağanüstü miktarda kıymetli maden çekmişti. 1252'de Floransa, ardından Cenova ve Venedik, kendi altın sikkelerini darp etmeye başladılar. Floransa florini (yaklaşık 3,5 gram saf altın) kısa sürede uluslararası referans para hâline geldi; Atlantik'ten Levant'a kadar tüccarlar onunla hesap tuttu.

Altın sikke yalnızca bir madde değişikliği değildi; arkasında çalışan bir kredi sisteminin işaretiydi. Floransa'da Bardi ve Peruzzi aileleri, Avrupa'nın ilk gerçek anlamda 'çok şubeli' bankalarını kurdu: Londra, Brüj, Paris, Avignon, Napoli, İskenderiye. Müşteri Floransa'da nakit yatırır, Brüj'de poliçesini (lettera di cambio) ibraz ederek aynı tutarı yerel parayla çekerdi. Mektup hem kambiyo işlemiydi hem gizli bir faiz aracı — döviz kurları arasındaki fark, kilisenin yasakladığı 'usura'yı (faiz) görünmez kılıyordu. Bu mekanizma, ticareti fiziksel altın taşımanın riskinden kurtardı.

Kayıt yöntemi de değişti. 14. yüzyıl Floransa ve Venedik defterlerinde, her işlemi hem borç hem alacak tarafında iki kez yazan çift girişli muhasebe (partita doppia) standartlaşmaya başladı. Yöntem ancak 1494'te Luca Pacioli'nin 'Summa de arithmetica' eserinde sistematikçe yazıldı; ama pratiği iki yüzyıl öncesinden vardı. Bu basit görünen yenilik, bir şirketin durumunu herhangi bir anda görmeyi mümkün kıldı — modern muhasebenin omurgasıdır.

Bu finansal mimarinin siyasi sonuçları büyüktü. Bardi ve Peruzzi İngiltere kralı III. Edward'a Yüz Yıl Savaşı için kredi verdi; kral 1340'larda iflas ettiğinde her iki banka da çöktü ve Floransa'da bir nesillik resesyon başladı. Boşluğu sonra Medici dolduracak; 15. yüzyılda Avrupa'nın en güçlü bankası olarak Rönesans sanatının başlıca finansörü hâline gelecek. Modern anlamda kapitalist şirket, kredi piyasası, uluslararası bankacılık ve devlet borçlanması — hepsinin pratik temelleri bu ortaçağ İtalyan ticaret cumhuriyetlerinde atıldı.