yaklaşık 13,6 milyar yıl önce · Erken evren
İlk yıldızlar: karanlık çağın sonu
Büyük Patlama'dan yaklaşık iki yüz milyon yıl sonra, soğuyan hidrojen-helyum bulutlarının çökmesiyle evrendeki ilk yıldızlar (III. nesil) tutuştu.
Büyük Patlama'nın ardından ışıma serbestleştiğinde evren karanlığa gömüldü: yıldızlar henüz yoktu, gökyüzü yalnızca giderek soğuyan bir gaz bulutuydu. Bu "karanlık çağ" yaklaşık iki yüz milyon yıl sürdü. Yerçekimi, çok küçük yoğunluk farkları üzerinde sabırla çalıştı; hidrojen ve helyumdan oluşan dev bulutlar yavaşça çöktü ve merkezlerinde basınç füzyonu başlatacak eşiği aştı.
Bu ilk yıldızlar — III. nesil ya da Pop III olarak adlandırılır — bugün gördüklerimizden çok farklıydı. Daha ağır elementler henüz üretilmemiş olduğu için neredeyse saf hidrojen-helyumdan oluşuyor, Güneş'in onlarca, hatta yüzlerce katı kütlede ulaşabiliyor ve birkaç milyon yıl içinde devasa süpernovalarla parçalanıyorlardı. Bu patlamalar evrene karbon, oksijen, demir gibi ağır elementleri yaydı; sonraki yıldızların, gezegenlerin ve yaşamın kimyasal hammaddesi böyle ortaya çıktı.
Pop III yıldızları doğrudan gözlenememiştir; onları biliyoruz çünkü modeller varlıklarını gerektiriyor ve James Webb Uzay Teleskobu gibi araçlar onlardan miras kalan en eski galaksilerin ışığını yakalıyor.
Kaynaklar
- The First Stars in the Universe — NASA
- Population III stars — Encyclopaedia Britannica
- The First Stars in the Universe — Scientific American — Scientific American