yaklaşık 13,6 milyar yıl önce · Erken evren
Kozmik manyetik alanların doğuşu
Evrenin erken döneminde ortaya çıkan zayıf manyetik tohumlar, milyarlarca yıl sonra galaksilerin ve yıldızlararası ortamın bugünkü manyetik dokusunu oluşturdu.
Manyetik alanlar evrenin yapısının çoğu zaman gözden kaçan ama her ölçekte var olan bir bileşenidir. Güneş'in halka biçimli kıvrımları, Dünya'nın kuzey-güney ekseni, Samanyolu'nun düzlemini saran spiral örüntü — hepsi aynı kökenden gelir. Bu kökenin nereye dayandığı uzun süre tartışıldı.
Bugünkü standart kozmolojik model, galaksi ölçeğindeki güçlü manyetik alanların kendiliğinden oluşmadığını söyler. Onları doğuran galaktik dinamo, yıldızlararası gazın akışıyla zayıf bir tohum alanı milyon kez güçlendirir; ama dinamonun çalışması için, başlangıçta ne kadar zayıf olursa olsun, bir tohumun var olması gerekir. Bu tohumların kaynağı muhtemelen evrenin ilk milisaniyelerinde — kozmik enflasyon sırasında ya da elektrozayıf faz geçişlerinde — kendiliğinden ortaya çıkan kuantum dalgalanmalarıdır.
Doğrudan gözlem zordur: primordial alanlar son derece zayıftır ve kozmik mikrodalga arka planı üzerindeki ince polarizasyon izleriyle araştırılır. Planck ve önümüzdeki CMB-S4 gibi misyonlar bu izlere üst sınırlar koyabilmiş, ancak henüz kesin bir tespit yap ılamamıştır. Yine de bugün gözlediğimiz her galaksinin manyetik dokusu, evrenin ilk anlarındaki zayıf bir izin milyarlarca yıl boyunca yetiştirilmiş hâli olarak anlaşılır.
Kaynaklar
- Primordial magnetic field — Wikipedia
- Magnetic fields in the early Universe — Physics Reports (Grasso & Rubinstein, 2001)
- Constraints on primordial magnetic fields from Planck data — Astronomy & Astrophysics (Planck Collaboration, 2016)