EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Edward Poynter, 'Catapulta' (1868). 19. yüzyıl Viktorya akademizminin bir sahnesi: Roma kuşatma mancınığının üzerine kazınmış 'Carthago delenda est' sözcüğü ve disiplinli kas gücü, kuşatmayı bir mühendislik destanı olarak sunar. Tablo gerçek bir muharebe sahnesi değil, çağdaş Roma idealinin tarihe yansıtılmasıdır.Public domain

İÖ 149 – 146 (Üçüncü Pön Savaşı) · Kartaca, bugünkü Tunis yakınları, Tunus

Kartaca'nın yıkımı: Pön medeniyetinin sonu

Paylaş

Üç yıl süren bir kuşatmanın ardından Roma, Akdeniz'in yüzyıllarca süren rakibi Kartaca'yı yakıp yerle bir etti, sağ kalanları köleleştirdi ve şehri imparatorluk eyaleti haline getirdi. Aynı yıl Yunan dünyasında Korint de yıkıldı; Akdeniz'in batısından doğusuna kadar tek hegemon olarak Roma kaldı.

İkinci Pön Savaşı (İÖ 218–201), Kartaca'yı askerî bir tehdit olarak silmişti — donanması küçültülmüş, Hispanya elinden alınmış, ağır savaş tazminatı dayatılmıştı. Ne var ki kent, ticaret ağları sayesinde yarım yüzyıl içinde toparlandı, Tunus körfezinin doğal limanına dayanarak yeniden zenginleşti. Roma'nın yaşlı senatörü Cato Maior bu canlanmayı tehlikeli buluyordu; konu ne olursa olsun konuşmalarını 'Ceterum censeo Carthaginem esse delendam' — 'kanaatim odur ki Kartaca yıkılmalıdır' — sözüyle bitirdiği söylenir. Bu söz, Roma siyasal dilinde sistematik bir hedefin ilk açık dile getirilişlerinden biri olarak kaldı.

Bahane İÖ 149'da, Kartaca'nın komşu Numidya kralı Masinissa'nın baskılarına karşı Roma'nın iznini almadan silaha sarılmasıyla geldi. Roma bu hareketi antlaşma ihlali sayıp savaş ilan etti ve baştan beri kentin tamamen ortadan kaldırılmasını talep etti. Kartacalılar önce rehineler ve silahlarını teslim ettiler, sonra Roma'nın 'kenti boşaltın, denize on mil içeride yeniden kurun' ültimatomunu duyunca kapıları kapattılar. Bütün nüfus — kadınları saçlarını mancınık halatı için keserek katkıda bulunmuş diye anlatılır — üç yıl boyunca direndi.

Kuşatma İÖ 147'de genç general Publius Cornelius Scipio Aemilianus'a verildi; Scipio limanı denizden kapatıp şehri yavaşça açlığa terk etti. İÖ 146 ilkbaharında Roma birlikleri sur içine girdi ve altı gün süren sokak savaşı sonunda Byrsa tepesindeki son sığınak da düştü. Polybios — Scipio'nun yanında olduğu için kuşatmayı bizzat görmüş Yunan tarihçi — yazdığında, 'şehrin yandığını görerek ağladığını' aktarır. Kentin önce yağmalandığı, sonra yakılıp dümdüz edildiği bilinir; sağ kalan 50.000 kadar kişi köle olarak satıldı. Toprağa sembolik olarak tuz serpildiği hikâyesi modern bir uydurmadır — 19. yüzyıldan önceki hiçbir antik kaynakta geçmez.

Aynı 146 yılında, Mora'da Akhaia Birliği'ne karşı yürütülen seferin sonunda Roma generali Lucius Mummius, Korint'i de yakıp yıktı ve Yunanistan'ı Roma eyaleti haline getirdi. Böylece iki uçta — batı Akdeniz'in eski Pön rakibi ve doğu Akdeniz'in eski Helen kalbi — aynı yılda silindi. Pön medeniyeti, dili ve yazısı geride sınırlı miras bıraktı; bugün Kartaca'nın izleri büyük ölçüde modern Tunus'un banliyölerindeki arkeolojik alanlarda ve bir dizi Pön mezar yazıtında yaşar. Bir yüzyıl sonra Sezar ve Augustus, aynı yere Roma kolonisi olarak yeni bir Kartaca kuracak; ama bu, Akdeniz'in artık tek bir gücün havzası olduğunun ilanından başka bir şey değildi.

Konum

Kartaca, bugünkü Tunis yakınları, Tunus · OpenStreetMap →

Kaynaklar