Üç imparatorluk, ortak bir dünya görüşünden çok ortak bir teknik-siyasi kalıbı paylaşır. Her üçü de Türk hanedan kökenlidir; her üçü de devlet diline ve yüksek kültürüne Farsçayı taşır; her üçü de İslam'ın bir biçimini meşruiyet kaynağı yapar — ama farklı biçimlerini. Şah İsmail 1501'de Tebriz'i alıp Safevi Devleti'ni kurduğunda, İmamî Şiiliği zorunlu devlet mezhebi ilan etti; bu tek karar, Anadolu'dan Hindistan'a uzanan Müslüman dünyasına bin yıl sürecek bir Sünni-Şii çizgisi çekti.

Osmanlı'nın yanıtı, mezhep ve coğrafyayı birlikte sıkıştırmak oldu. I. Selim 23 Ağustos 1514'te Çaldıran Ovası'nda Şah İsmail'i karşıladı. Sayıca eşit olmasa da Osmanlı ordusu top ve tüfekçi yeniçeri ile donanmıştı; Safevi Kızılbaşları büyük ölçüde süvariydi. Sonuç tek bir cephe muharebesinde belirlendi: Safeviler dağıldı, Tebriz kısa süreli işgal edildi, doğu sınırı yüzyıllar boyu sabitlenecek bir hatta çekildi. Selim 1516–17'de güneye dönerek Memlûkleri Mercidabık ve Ridaniye'de yenip Suriye, Mısır ve Hicaz'ı aldı; halifelik miti İstanbul'a taşındı. Bu üç yıl, Osmanlı'yı bir Balkan-Anadolu devletinden Doğu Akdeniz'in en büyük tek gücüne dönüştürdü.

Hindistan ucunda kalıp benzerdi. Babür adlı Fergana prensi — Timur'un beşinci, Cengiz Han'ın on dördüncü kuşaktan torunu — Orta Asya'da yenilip Kabil'e sığınmış, 1526'da Panipat Ovası'nda Delhi Sultanı İbrahim Lodi'yi karşıladı. Babür'ün ordusu sayıca çok daha küçüktü ama Osmanlı modelinde toplar ve fitilli tüfeklerle donatılmıştı; Lodi'nin geleneksel fil ve süvari kuvvetleri, ortada zincirlenmiş arabaların ve sahra topçusunun ateşi karşısında dağıldı. Babür Delhi'yi aldı, Hindistan'a yerleşti; torunu Ekber Şah (1556–1605) altında Babür İmparatorluğu, çoğu Hindu nüfusu üzerinde dinler-üstü bir egemenlik denemesi kuracaktı.

'Barut imparatorlukları' terimi yararlıdır ama abartılmamalıdır. Üçü de toptan çok daha fazla şeyle ayaktaydı: tımar/cagir gibi toprak-vergi düzenleri, çok dilli tebaa yönetimi, Pers idare geleneği, Sufi-medrese ağları, ipek/baharat ticaretine erişim. Üçü de Avrupa'daki ateşli silah devrimini yakından izledi — Osmanlı ileri seviyede üretti, Safevi ve Babür çoğu zaman ithal etti — ama 17. yüzyılın ortasından itibaren Avrupa'nın disiplinli piyade-topçu kombinasyonunun açtığı hızı yakalayamadı. 18. yüzyılda üç imparatorluk da farklı biçimlerde ya parçalandı (Safevi 1722, Babür 1707 sonrası) ya da iç çözülmeye girdi (Osmanlı). Yine de 16. yüzyılın bu kısa ekseni, modern Türkiye, İran ve Hindistan'ın siyasal coğrafyasının ilk büyük şekillenişiydi.