1543 · Padova, İtalya
Vesalius ve modern anatomi
1543'te Andreas Vesalius, insan bedenini bizzat keserek gözlemleyip yedi ciltlik "De humani corporis fabrica"yı yayımladı; on üç yüzyıllık Galen otoritesini düzelterek anatomiyi metne değil cesede dayandırdı.
Ortaçağ tıp eğitiminde anatomi, bir profesörün yüksek kürsüden Galen'in metnini okuması, aşağıda bir berber-cerrahın bedeni açması ve öğrencilerin ikisini eşleştirmeye çalışmasıyla öğretilirdi. Otorite kitaptaydı; ceset yalnızca metni resimliyordu. Sorun şuydu: İkinci yüzyılda yaşamış Galen insan değil, çoğunlukla maymun ve domuz kesmişti — ve hataları on üç yüzyıl boyunca kutsal sayılmıştı.
Padova Üniversitesi'nde anatomi hocası olan Flaman Andreas Vesalius (1514–1564) bu düzeni tersine çevirdi. Kürsüden inip bıçağı kendi eline aldı, gözlemi metnin önüne koydu. 1543'te Basel'de basılan yedi ciltlik "De humani corporis fabrica" (İnsan Bedeninin Yapısı Üzerine), Galen'in iki yüzden fazla hatasını sessizce düzeltti: insan çene kemiği tek parçaydı (Galen iki demişti), kalpte kanın geçtiği varsayılan gözenekli bölme yoktu.
Kitabı çığır açan yalnızca içeriği değil, biçimiydi. Titian'ın atölyesinden (büyük olasılıkla Jan Stephan van Calcar) çıkan gravürler, derisi soyulmuş figürleri İtalyan manzaraları önünde ayakta, âdeta yaşıyormuş gibi gösteriyordu; kas katmanları sırayla açıldıkça beden bir mimari yapı gibi okunuyordu. Matbaa sayesinde bu görüntüler her yerde aynıydı — bir öğrencinin Padova'da gördüğü kas, Paris'te bir başkasının gördüğüyle birebir eşleşiyordu.
Vesalius'un asıl devrimi bir kemik ya da damar değil, bir tutumdu: bilginin kaynağı geçmişin otoritesi değil, önündeki cisimdir. Aynı 1543 yılında Kopernik gökyüzü için benzer bir kopuşu yayımladı. Bir yüzyıl sonra Harvey kanın dolaştığını gösterecek, üç yüzyıl sonra Pasteur hastalığın görünmez failini bulacaktı; hepsi Vesalius'un açtığı yoldan, gözlemi otoritenin önüne koyarak yürüdü.
Galeri
Konum
Padova, İtalya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Andreas Vesalius — Flemish Physician — Encyclopaedia Britannica
- De humani corporis fabrica libri septem — U.S. National Library of Medicine
- Vesalius and the reform of anatomy — Science History Institute