Otuz Yıl Savaşları'nın doğrudan kıvılcımı 23 Mayıs 1618'de Prag'da tutuştu: Bohemya'nın Protestan asilleri, kraliyetten din hakları taleplerini reddeden iki Katolik imparatorluk valisini Prag Kalesi'nin pencerelerinden aşağıya attı. Üçüncü Prag Defenestrasyonu olarak bilinen bu olay, görünüşte yerel bir isyan başlattı; ancak 1555 Augsburg Barışı'nın kırılgan dengesi ve Habsburg-Bourbon rekabeti, savaşı kısa sürede kıtaya yaydı. Bohemya isyanını 1620'de Beyaz Dağ muharebesinde imparatorluk kuvvetleri ezdi; bu, Katolik tarafın ilk büyük zaferi oldu.

Savaş aşamalar halinde büyüdü. Danimarka kralı IV. Christian 1625'te Protestan davasını üstlendi ve yenildi; 1630'da İsveç kralı II. Gustavus Adolphus disiplinli ordusuyla müdahale ederek imparatorluk güçlerini Breitenfeld ve Lützen'de bozguna uğrattı (Lützen'de kendisi de öldü). 1635'te Fransa — Katolik bir krallık olmasına rağmen — Habsburg kuşatmasını kırmak için resmen Protestan tarafa katıldı. Bu, savaşın din çatışması olmaktan çıkıp Avrupa hanedanları arasındaki güç dengesi savaşına dönüştüğünün en açık göstergesidir. Paralı asker orduları köyleri yağmaladı; 1631'de Magdeburg yağması, sivil katliamın bir simgesi haline geldi.

Almanca konuşan toprakların yaşadığı yıkım, modern tarihten önceki Avrupa'da görülenlerin en ağırıdır. Bazı bölgelerde nüfus kaybı yüzde 50'yi aştı; bu kayıp yalnızca muharebelerden değil, salgın hastalıklardan, kıtlıktan ve sürgünlerden kaynaklandı. Toplam nüfus kaybı için tarihçiler genellikle yüzde 20 ile yüzde 40 arasında bir aralık verir; rakamlar bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösterdiği için tek bir kesin sayı yoktur. Tarım çöktü, paralı asker orduları yerel ekonomileri tükettı, kentlerin nüfusu onlarca yıl boyunca toparlanamadı. Brandenburg, Württemberg ve Pomerania gibi bölgeler en ağır darbeyi aldı.

Savaş Ekim 1648'de Münster ve Osnabrück'te imzalanan Vestfalya Antlaşmaları'yla sona erdi. Sonuçları kalıcıydı: din meselesi devletler arası diplomasiden büyük ölçüde çekildi, Kutsal Roma İmparatorluğu fiilen üç yüzü aşkın egemen birime dağıldı, Hollanda ve İsviçre bağımsızlıkları resmen tanındı, Fransa kıtanın yeni güç merkezi olarak yükseldi. Otuz Yıl Savaşları, Avrupa'nın hem mezhepsel hem mutlakıyetçi-evrensel bir imparatorluk modelini denemenin maliyetini öğrendiği savaştır; bundan sonra siyaset, paylaşılan bir hakikat etrafında değil, sınırlı egemen devletler arasındaki dengeli ilişkiler etrafında düşünülecekti.