EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

John Frere'in 1797'de yayımladığı Acheul el baltası çizimi — bu çizim bilim tarihi açısından önemli: Frere, baltaları "metal kullanılmadan önceki bir döneme ait" diye nitelendirerek insanın derin geçmişine işaret eden ilk yazılı sezgilerden birini ortaya koydu.Public domain

yaklaşık 1,7 milyon yıl önce · Afrika, Avrupa, Yakındoğu, Asya

Acheul el baltası: simetrinin keşfi

Paylaş

Homo erectus ile birlikte ortaya çıkan iki yüzeyli, simetrik el baltası, hominin teknolojisinde standartlaşmış, planlı üretimin başlangıcıdır; 1,5 milyon yıl boyunca üç kıtada üretildi.

Acheul el baltası ilk kez 19. yüzyılda Fransa'nın Saint-Acheul kasabasında belgelendiği için bu adı taşır. İki yüzeyli ("bifacial") yontulmuş, çoğunlukla badem ya da damla şeklinde, simetrik bir taş alettir. Oldovan'dan farkı yalnızca işçilikte değil, fikirdedir: Oldovan'da amaç yalnızca keskin bir kenar elde etmektir; Acheul'da yapımcının kafasında baltanın son hâli vardır ve taş bu zihinsel imgeye uydurulur.

Bu zihinsel imgeyi kurabilmek bilişsel açıdan büyük bir adımdır. Yapımcı taşı çevirir, hangi yüzeyden ne kadar yongalanacağını planlar, simetriyi korur. Modern deneyler iyi bir Acheul el baltası yapmanın yıllarca pratik gerektirdiğini gösteriyor; bilgi muhtemelen kuşaktan kuşağa öğreterek aktarıldı. Bu da soyut iletişimin — belki ilkel dilin — başlangıç işaretlerinden biridir.

Acheul aletleri yaklaşık 1,7 milyon yıl önce Doğu Afrika'da ortaya çıkıp 1,5 milyon yıl boyunca Avrupa, Yakındoğu, Hindistan ve Çin'e yayıldı. Homo erectus, daha sonra Homo heidelbergensis bu aletleri yaptı. İşlevleri: et kesmek, deri yüzmek, ağaç kesmek, kazmak. Boyutları avuç içi büyüklüğünden 30 cm'lik dev parçalara kadar değişir; bazı Acheul baltalar muhtemelen pratik kullanım için değil, gösteri ya da ritüel için yapıldı — yani teknoloji bu erken aşamada bile yalnızca işleve değil, anlama da hizmet ediyordu.

Acheul, neredeyse 1,5 milyon yıl boyunca temel taş alet tipi olarak hâkim kaldı; sonra yerini daha çeşitli ve hafif Mousterien (Neandertal) aletlerine bıraktı. Aynı tasarımın bu kadar uzun süre stabil kalması insanlık tarihinin başka hiçbir teknolojisinde görülmez.

Kaynaklar