Soru basitti, yanıt değildi: Bilgi nereden gelir? Descartes'ın 1641 Meditasyonlar'ı, duyuların aldatabileceğini, gerçek bilginin doğuştan akıl ilkelerinden — 'düşünüyorum, öyleyse varım' gibi sezgisel-açık doğrulardan — türetilmesi gerektiğini savundu. Spinoza 1677 Etika'sında bunu aksiyomatik bir sistem haline getirdi; Leibniz 'doğuştan fikirler' kavramını korudu ve 'önceden kurulmuş ahenk' kavrayışıyla zihni dış dünyadan bağımsız bir mantık alanı olarak ele aldı. Bu çizgi rasyonalizm olarak anılır: kesin bilginin modeli matematiktir, akıl deneye ihtiyaç duymadan gerçekliği keşfedebilir.

Britanya'da farklı bir çizgi gelişti. John Locke'un 1689 İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme'si zihni doğumda 'tabula rasa' — boş levha — olarak tanımladı: bütün fikirler nihayetinde duyumdan ve iç gözlemden gelir, doğuştan içerik yoktur. George Berkeley bu çizgiyi 'var olmak algılanmaktır' tezine kadar götürdü. David Hume 1739 İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme ve 1748 Bir Soruşturma'da empirizmi şüpheci sınırına vardırdı: nedensellik yalnızca alışılmış birlikteliklerin zihinsel beklentisidir, tümevarımın rasyonel temeli yoktur, 'ben' istikrarlı bir töz değil bir algı demetidir. Bu sonuçlar, rasyonalistlerin temel iddialarıyla doğrudan çarpıştı.

Immanuel Kant 1781 Saf Aklın Eleştirisi'nde tartışmayı yeniden çerçeveledi. Ona göre Hume kendisini 'dogmatik uykudan' uyandırmıştı, ama Hume'un şüpheciliği matematiğin ve Newton fiziğinin neden işlediğini açıklayamıyordu. Kant'ın çözümü bir ayrımdı: tüm bilgi deneyimle başlar (bu kadarıyla empirizm haklı), ama deneyim, zihnin kendi a priori formlarıyla — uzay, zaman, nedensellik kategorisi — düzenlenir (bu kadarıyla rasyonalizm haklı). Bilim, deneyimi mümkün kılan zihin yapılarını da soruşturarak ilerler.

Bu tartışma yalnızca akademik bir epizot değildir. Locke'un empirizmi 'doğuştan otorite olmaması' fikrini siyasete taşıdı ve 1689 İki Hükümet İncelemesi yoluyla Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nin dilini hazırladı. Hume'un nedensellik şüpheciliği, bilim felsefesinde 20. yüzyıla — Popper, Quine, Kuhn — uzanan bir hattın başlangıcıdır. Rasyonalist matematik-öncelikli yaklaşım ise modern teorik fiziğin (Einstein, kuantum mekaniği) içsel sezgisinde yaşamaya devam etti. Bugün 'gerçeği nasıl bilebiliriz' sorusunun yanıtları — laboratuvar deneyi mi, matematiksel kanıt mı, modelleme mi, büyük veri mi — hâlâ bu iki kutbun gerilimi içinde tartışılıyor. Ayrımın kendisi modern okumada bir miktar şematiktir: tarihçiler Descartes'ın da gözlemlere, Locke'un da çıkarımlara güvendiğini hatırlatır; ama ekol olarak ayrımı, modern epistemolojinin haritası kalmaya devam ediyor.