Görsel: Carl LinnaeusPublic domainkaynak sayfası ↗değiştirildi
1735 (1. baskı) – 1758 (10. baskı) · Uppsala, İsveç
Linnaeus ve doğanın iki kelimelik adı
On iki sayfalık bir tablo olarak başlayan Systema Naturae, her canlıya cins ve tür olmak üzere iki kelimelik sabit bir ad veren sistemi kurdu; biyoloji ancak ortak bir adlandırma diline kavuşunca karşılaştırmalı bir bilim olabildi.
18. yüzyılın başında aynı bitki, farklı ülkelerde farklı ve çoğu zaman cümle uzunluğunda adlarla anılıyordu: bir türü tarif eden Latince ad, on iki kelimeye kadar uzayabiliyordu. Avrupa'ya akan sömürge koleksiyonları bu düzensizliği taşınamaz hale getirdi — Uppsala'daki botanikçi Carl von Linné'nin çözdüğü sorun, doğanın kendisi değil, doğa hakkında konuşma biçimiydi.
1735'te ince bir tablo olarak yayımlanan Systema Naturae, canlıları sınıf–takım–cins–tür basamaklarına yerleştirdi; 1753'teki Species Plantarum ve 1758'deki onuncu baskı ile iki adlı adlandırma (binomial nomenclature) tüm bitki ve hayvanlara uygulandı. Homo sapiens adı da bu baskıda geçer. Sistem, adlandırmayı tanımdan ayırdı: ad artık türü betimlemez, yalnızca sabit biçimde işaret eder. Bu ayrım sayesinde bir Japon böceği ile bir Peru böceğini aynı çerçevede karşılaştırmak mümkün oldu.
Linnaeus'un sınıflandırması ilk halinde yapaydı — bitkileri üreme organlarının sayısına göre bölüyordu ve akrabalığı değil, kullanışlılığı hedefliyordu. Yüz yıl sonra Darwin, aynı basamak yapısının aslında ortak atadan gelen bir soy ağacını yansıttığını öne sürdü; böylece pratik bir kataloglama aracı evrimin kanıt zeminine dönüştü. Sistemin bugüne kalan yanı budur. Linnaeus'un insanı dört 'çeşide' bölen ve onlara mizaç atfeden sınıflaması ise kalmadı: bilimsel ırkçılığın erken dayanaklarından biri sayılır ve 20. yüzyılda genetik verilerle tümüyle geçersizleşmiştir.
Galeri
Görsel: Alexander RoslinPublic domain
Konum
Uppsala, İsveç · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Systema Naturae (1735) — digitised first edition — Biodiversity Heritage Library
- Carl Linnaeus — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica
- The Linnaean Collections — The Linnean Society of London