EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Carmontelle'in 1763 tasarımına göre yapılan oyma baskı: yedi yaşındaki Mozart, ablası Nannerl ve babası Leopold ile Paris turnesinde. Klasik dönem müzisyeninin yeni meslek hali — Avrupa saraylarını dolaşan, biletli konserler veren, basılı notayla geliri olan aile işletmesi — bu sahnede ileride tanınacak biçimiyle başlamıştır.Public domain

yaklaşık 1750–1820 (Bach'ın ölümü – geç Beethoven) · Viyana, Avusturya

Klasik dönem müziği: Haydn, Mozart, Beethoven

Paylaş

Bach'ın 1750'de ölümünden geç Beethoven'a uzanan yetmiş yıl, sonat formu, senfoni ve yaylı dörtlü gibi bugün hâlâ konser repertuarının çekirdeğini oluşturan türleri kurdu. Haydn, Mozart ve Beethoven'ın elinde müzik aristokrat sarayından kamuya açık konser salonuna, sipariş üzerine yazılan eserlerden nota yayıncılığıyla satılan ürüne taşındı.

Klasik dönemin başlangıcı, müzik tarih yazımında çoğunlukla 1750'ye — Johann Sebastian Bach'ın ölümüne — yerleştirilir; bu tarih, Barok'un yoğun kontrpuanlı dilinin geri çekildiği, daha şeffaf ve dengeli bir üslubun (*galant*, sonra Viyana klasisizmi) yerleştiği dönüm noktasını işaretler. Yeni dilin temel taşı sonat formudur: bir bölümün iki temayı sergilemesi, gelişmede onları sınaması ve tekrar sergiyle eve dönmesi. Bu basit gerilim-çözüm planı, 18. yüzyıl ikinci yarısından itibaren senfoninin, yaylı dörtlünün, piyano sonatının ve konçertonun ortak iskeleti olur. Birden çok bölümden oluşan büyük formlar — dört bölümlü senfoni, üç bölümlü konçerto — Avrupa'nın tüm sarayları ve konser salonlarında ortak bir kalıp olarak yerleşir.

Bu dilin ilk büyük mimarı Joseph Haydn'dır (1732–1809). 1761'den itibaren otuz yıl boyunca Macar prens Esterházy'lerin sarayında müzik direktörü olarak çalıştı; Eisenstadt ve Esterháza'daki tiyatro ve müzik salonlarında haftalık konserler için 104 senfoni, 68 yaylı dörtlü, sayısız opera ve oratoryo yazdı. 1791–1795 arasında Londra'ya yaptığı iki uzun gezide kamuya açık konser ekonomisiyle tanıştı — biletli konser, abonelik, müzik nota satışı — ve son senfonilerini bu yeni dinleyici için yazdı. Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) ise Salzburg başpiskoposunun hizmetinden 1781'de koparak Viyana'da serbest müzisyen olarak yaşamayı denedi: dersler, abonelik konserleri, yayıncılık ve opera siparişleriyle geçinen 'piyasa bestecisi' figürünün erken bir örneği. Otuz beş yaşında öldüğünde 41 senfoni, 27 piyano konçertosu ve *Le nozze di Figaro*, *Don Giovanni*, *Die Zauberflöte* gibi operalar bırakmıştı.

Kurumsal değişim eserin kendisi kadar belirleyicidir. 18. yüzyıl boyunca Londra, Paris, Leipzig, Hamburg ve Viyana'da düzenli, biletli konser dizileri ortaya çıktı; yayıncılar (Artaria, Breitkopf) basılı notayı bir tüketim malı haline getirdi; piyano, klavsenin yerini aldı ve orta sınıf evlerinin başlıca çalgısı oldu. Konser repertuarı kavramı — ölmüş bestecilerin eserlerini canlı icrada yeniden çalma fikri — bu yüzyılda doğdu. Ludwig van Beethoven (1770–1827) 1792'de Viyana'ya geldiğinde bu altyapı yerindeydi; eserlerinin önemli bir kısmını aristokrat hâmilerin (Lichnowsky, Lobkowitz, Rasumovsky) ve yayıncıların ortak desteğiyle yazdı. Sağırlığının ilerlemesiyle birlikte konser piyanisti olarak sahneye çıkamaz oldu; gelirini büyük ölçüde nota yayıncılığından sağladı. Bu kurumsal dönüşüm 1824'te 9. Senfoni'nin prömiyerini mümkün kılan bilet ekonomisini hazırladı.

Dönemin sonu kesin değildir. Haydn ve Mozart'ın denge ve şeffaflık idealinden, Beethoven'ın daha geniş ölçekli, kişisel ifadeyi öne çıkaran sonraki eserlerine geçiş, çoğu tarihçi için yavaş bir kayma olarak okunur. 'Klasik' etiketi 19. yüzyılda geriye dönük olarak verildi: Viyana'da üç ismin (Haydn, Mozart, Beethoven) eserini kanon olarak tanımlamak isteyen bir müzikolojik karardır. Bu kanonun bedeli, aynı yıllarda Paris, Mannheim, Stockholm ya da Napoli'de çalışan onlarca bestecinin (Cimarosa, Boccherini, Salieri, Cherubini, Joseph Bologne) sıklıkla gölgede kalmasıdır; güncel müzikoloji bu listeleri yeniden açıyor. Yine de Klasik dönemde kurulan yapısal araçlar — sonat formu, senfonik düşünce, çalgıların standart bir oda topluluğuna yerleşmesi — sonraki iki yüzyılın 'sanat müziği' geleneğinin temel dilbilgisi olarak kaldı.

Galeri

Konum

Viyana, Avusturya · OpenStreetMap →

Kaynaklar