18. yüzyılda Avrupa'da yerin yaşı, İncil soy zincirlerinden hesaplanıyordu; Başpiskopos Ussher'in İÖ 4004 tarihi yaygın kabul görüyordu. Altı bin yıla sığdırılması gereken tüm jeolojik oluşumlar bu yüzden ani ve felaketli olaylarla — özellikle Nuh tufanıyla — açıklanıyordu.

Edinburgh'lu çiftçi ve doktor James Hutton, tarlalarında toprağın nasıl aşındığını ve derelerin taşıdığı tortunun nereye gittiğini gözlemleyerek başka bir öneri geliştirdi: bugün işleyen süreçler, yeterince uzun zamanda tüm jeolojik yapıları açıklamaya yeter. Aşınma dağları alçaltır, tortu denizde birikir, yerin ısısı bu tortuyu kayaya dönüştürür ve yükseltir; döngü yeniden başlar. Bu 'şimdicilik' ilkesi, sonradan Lyell'in *üniformitaryanizm* adıyla sistemleştireceği yaklaşımın çekirdeğidir.

Savın kanıtı 1788'de İskoçya kıyısındaki Siccar Point'te bulundu. Hutton, arkadaşları John Playfair ve James Hall ile tekneyle geldiği bu noktada, neredeyse dikey duran eski kaya katmanlarının üzerine yatay yeni katmanların oturduğu bir yüzey gösterdi. Bu 'uyumsuzluk', dikey katmanların önce yatay biçimde çökeldiğini, sonra kıvrılıp yükseldiğini, aşındığını ve ardından yeni tortunun üzerine biriktiğini söylüyordu — üst üste birkaç tam döngü. Playfair o anı 'zamanın uçurumuna bakarken başımız döndü' diye yazdı. Hutton'ın 1788'deki makalesindeki cümle bilim tarihinde ünlüdür: 'Bir başlangıcın izini bulamıyoruz, bir sonun beklentisini de.' Derin zaman kavramı, yetmiş yıl sonra Darwin'in evrim için ihtiyaç duyduğu takvimi hazır bulmasını sağladı.