Eylül 1814 – Haziran 1815 · Viyana, Avusturya İmparatorluğu
Viyana Kongresi
Napolyon sonrası Avrupa'yı yeniden çizmek üzere 1814-15'te toplanan Viyana Kongresi, 'güç dengesi' doktrini ve Beş Büyük'ün koordinasyonuna dayalı bir düzen kurdu. Bu düzen kıtaya yaklaşık kırk yıllık görece barış getirdi ama 1848 devrimlerinin bastırılan basıncını da üretti.
Napolyon'un 1814'te ilk kez tahttan indirilmesinin ardından, ona karşı koalisyon kurmuş büyük güçler Eylül 1814'te Viyana'da toplandı. Avusturya başbakanı Metternich'in ev sahipliği, İngiliz dışişleri bakanı Castlereagh'ın diplomatik ağırlığı, Rus çarı I. Aleksandr'ın kişisel müdahaleleri ve Fransa'nın yenik tarafı temsil etmesine rağmen Talleyrand sayesinde masaya geri dönmesi — kongreyi 19. yüzyıl diplomasisinin başlangıç sahnesi haline getirdi. Toplantılar büyük ölçüde 'kapalı kapılar ardında' yürütüldü; resmi genel oturum bile yapılmadı, kararlar ikili ve üçlü görüşmelerde olgunlaştı.
Kongrenin merkez hedefi, Fransa'yı zayıflatmadan ama tehlikeli olmayacak biçimde sınırlandırmak ve hiçbir tek gücün kıtaya hâkim olmayacağı bir denge kurmaktı. Belçika Hollanda ile birleştirildi, Polonya bir kez daha bölündü (büyük bölümü Rusya'ya 'kongre Polonya'sı' olarak verildi), Almanya 39 devletten oluşan gevşek bir Konfederasyon olarak yeniden örgütlendi, İtalya bir 'coğrafi ifade' olarak kaldı ve önemli bölümleri Avusturya'ya bağlandı. Britanya, denizaşırı kazanımlarını (Cape Kolonisi, Malta, Seylan) tescil ettirdi. Mart 1815'te Napolyon Elbe'den dönüp 'Yüz Gün' başlattığında kongre kararları henüz mürekkebi kurumadan bir savaşla sınandı; Waterloo'dan sonra düzen yeniden yerine oturdu.
Kongrenin kurduğu sistem — sonradan 'Concert of Europe' (Avrupa Konseri) olarak adlandırıldı — büyük güçlerin düzenli aralıklarla bir araya gelip krizleri savaşa dökmeden çözmeyi taahhüt etmesine dayanıyordu. Bu, modern büyük-güç diplomasisinin ilk kurumsal taslağıdır; 20. yüzyılda Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler'in soyağacı buraya çıkar. Sistem, 1815-1848 arasında kıta ölçeğinde büyük bir savaşı önlemeyi başardı — Napolyon Savaşları'nın kıyasıyla bu sıradan bir başarı değildir.
Öte yandan Viyana düzeni özünde bir restorasyon projesiydi: meşru hanedanları geri getirdi, milliyetçilik ve liberalizmi tehdit olarak gördü ve bunları bastırmayı bir yönetim ilkesi haline getirdi. Polonya, İtalya, Almanya ve Macaristan'da ulusal birlik talepleri kongrenin tasarımıyla yıllarca ertelendi; 1830, 1848 ve nihayet 1860'ların ulusal birleşmeleri (İtalya, Almanya) Viyana düzeninin yarattığı basıncın patlamasıydı. Yine de Metternich sisteminin kurduğu çerçeve, ilk dünya savaşına kadar Avrupa diplomasisinin temel grameri olmaya devam etti.
Galeri
Konum
Viyana, Avusturya İmparatorluğu · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Congress of Vienna — Encyclopaedia Britannica
- The Transformation of European Politics 1763–1848 — Oxford University Press
- The Cambridge History of the Napoleonic Wars — Cambridge University Press