On dokuzuncu yüzyılın başında Dünya'nın geçmişi çoğunlukla birkaç bin yıllık, ani ve şiddetli felaketlerle — tufanlar, büyük çöküşler — biçimlenmiş bir tarih olarak düşünülüyordu. Bu "felaketçilik" görüşü, kutsal metinlerdeki kısa zaman ölçeğiyle de uyumluydu. İskoç jeolog Charles Lyell (1797–1875) bu resmi kökten değiştirdi.

1830'dan itibaren üç cilt hâlinde yayımladığı "Jeolojinin İlkeleri", tek bir güçlü ilkeyi işler: "bugün, geçmişin anahtarıdır." Kayaları ve arazi biçimlerini açıklamak için olağanüstü, tekrarlanamaz felaketlere başvurmaya gerek yoktur; bugün gözümüzün önünde işleyen sıradan süreçler — akarsuların aşındırması, tortuların birikmesi, volkanlar, depremlerin araziyi santim santim yükseltmesi — yeterince uzun bir zaman verilirse en yüksek dağları da, en derin vadileri de oluşturabilir. Bu görüşe "tekdüzecilik" (uniformitarianism) denir.

Bu ilkenin bedeli çarpıcıydı: eğer dağlar bu kadar yavaş süreçlerle oluştuysa, Dünya birkaç bin değil, milyonlarca — belki yüz milyonlarca — yıl yaşında olmalıydı. Lyell, insan tarihini bir an gibi gösteren bu "derin zaman" kavramını okurun zihnine yerleştirdi.

Bu zaman armağanının en büyük mirasçısı Charles Darwin oldu. Beagle yolculuğuna Lyell'in kitabını yanında götürdü; doğal seçilimin işleyebilmesi için gereken o uçsuz bucaksız zamanı Lyell'den aldı. Jeoloji, Dünya'nın kendi tarihini kaydeden bir arşiv — kaya katmanları — olduğunu gösterdi; modern yer bilimleri, iklim tarihi ve levha tektoniği bu temel üzerine kuruldu.