EONpedia

Başlangıçtan bugüne.

Neredeyse hiç matematik bilmeyen bir ciltçi çırağı, alanı görünmez "kuvvet çizgileri" olarak gördü. Bu sezgiyi denkleme döken Maxwell oldu; ama görüntü Faraday'ındı.Public domain

1831 · Royal Institution, Londra, İngiltere

Faraday ve elektromanyetik indüksiyon

Paylaş

Michael Faraday, değişen bir manyetik alanın telde elektrik akımı doğurduğunu gösterdi; bu keşif jeneratörün ve elektrik motorunun ilkesidir ve modern elektrik çağının doğrudan kaynağıdır.

1820'de bir telden geçen akımın yakındaki pusula iğnesini saptırdığı bulunmuştu: elektrik, manyetizma yaratıyordu. Michael Faraday tersini merak etti — manyetizma elektrik yaratabilir mi? Cevabı bulmak on yılını aldı.

Faraday sıradışı bir bilim insanıydı: yoksul bir aileden gelmiş, ciltçi çırağıyken kitapları okuyarak kendini yetiştirmiş, neredeyse hiç matematik bilmeyen bir deneyciydi. Bu eksikliği, olağanüstü bir fiziksel sezgiyle telafi etti. 1831'de kritik deneyi yaptı: bir demir halkanın iki yanına sarılı iki ayrı bobinden birine pil bağlayıp devreyi açıp kapadığında, ötekinde — hiçbir bağlantı olmadan — anlık bir akım belirdi. Akımı doğuran, sabit manyetik alan değil, onun *değişmesiydi*. Bir mıknatısı bir bobinin içine sokup çıkardığında da aynı şey oluyordu.

Bu "elektromanyetik indüksiyon" ilkesi bir laboratuvar merakı değildi; uygarlığı değiştiren bir kaldıraçtı. Bir teli manyetik alan içinde döndürerek sürekli elektrik üretmek — yani jeneratör — bu ilkeye dayanır; bugün santrallerin neredeyse tamamı, ister kömür ister rüzgâr ister nükleer olsun, sonunda bir mıknatısı bir bobine göre döndürerek akım üretir. Tersi işlem elektrik motorudur.

Faraday matematiksel bir kuram yazmadı; alanı görünmez "kuvvet çizgileri" olarak sezgisel biçimde düşündü. Bu sezgiyi denklemlere döken, bir kuşak sonra James Clerk Maxwell oldu; Maxwell'in elektromanyetik kuramı doğrudan Faraday'ın deneyleri üzerine kuruldu. Einstein çalışma odasında üç bilim insanının portresini asardı: Newton, Maxwell ve Faraday. Elektrikli aydınlatmadan motorlara, iletişimden bilgisayarlara uzanan bütün elektrikli dünya, 1831'deki o anlık akımdan doğdu.

Konum

Royal Institution, Londra, İngiltere · © OpenStreetMap

Kaynaklar