EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Demir gövdeli, buhar gücüyle çalışan HMS Nemesis ahşap cunkları metodik olarak yok ediyor. Kompozisyon bir muharebe değil, bir teknoloji farkını resmediyor: 19. yüzyıl Doğu-Batı asimetrisinin propaganda imgesi.Public domain

1839 – 1842 (Birinci); 1856 – 1860 (İkinci) · Kanton (Guangzhou) ve Çin sahilleri

Afyon Savaşları ve Çin'in 'Yüzyıl Aşağılanması'nın başlangıcı

Paylaş

1839'da Qing memuru Lin Zexu'nun Kanton'da yaklaşık 1.200 ton İngiliz afyonunu imha etmesi, İngiltere'nin askerî saldırısına yol açtı. 1842 Nankin Antlaşması Hong Kong'u devretti, beş limanı açtı ve Çin'i eşitsiz antlaşmalar çağına soktu — modern Doğu-Batı asimetrisinin paradigmatik anı.

18. yüzyıl boyunca Britanya, Çin'den çay, ipek ve porselen alıp gümüşle ödüyor; ödemeler dengesindeki açık imparatorluk için sürdürülemez bir hâl alıyordu. Çözüm, Britanya'nın Bengal'deki sömürge ekonomisinden çıktı: Doğu Hindistan Şirketi'nin Hindistan'da ürettiği afyon, Çin'e yasadışı kanallarla pompalanmaya başlandı. 1830'lara gelindiğinde milyonlarca Çinli bağımlıydı, gümüş akışı tersine dönmüştü ve Qing devleti hem sağlık hem maliye krizine girmişti. İmparator Daoguang, ciddi memurlardan Lin Zexu'yu olağanüstü yetkilerle Kanton'a gönderdi.

Lin Zexu, 1839 yazında yabancı tüccarlardan yaklaşık 1.200 ton (20.000 sandık) afyonu teslim aldı ve Humen'de açık denize karıştırarak yok etti. Bu adım Çin'in hukukunca tutarlıydı; ancak Londra'da bunu bir mülkiyet ihlali ve ticaret özgürlüğüne saldırı olarak çerçeveleyen iş çevreleri Palmerston hükümetini savaşa ikna etti. 1839-1842 Birinci Afyon Savaşı'nda Britanya'nın buhar gücüyle çalışan demir gövdeli HMS Nemesis gibi gemileri, Qing donanmasının ve sahil tahkimatlarının teknolojik olarak nesiller gerisinde olduğunu acımasızca gösterdi. Nankin Antlaşması (29 Ağustos 1842) Hong Kong adasını Britanya'ya devretti, Kanton, Şanghay, Ningbo, Fuçeu ve Amoy'u 'antlaşmalı limanlar' olarak açtı, 21 milyon gümüş dolar tazminat dayattı ve İngiliz vatandaşlarına Çin yargısının dışında kalma (extraterritoriality) ayrıcalığı verdi.

1856-1860 İkinci Afyon Savaşı, Britanya'ya bu kez Fransa'nın da eşlik ettiği bir genişletme harekâtıydı. Tianjin (1858) ve Pekin (1860) antlaşmaları daha fazla liman açtı, afyon ticaretini fiilen serbestleştirdi, Hıristiyan misyonerlerin iç kesimlere girişini güvence altına aldı ve elçiliklerin Pekin'de daimi olarak konuşlanmasını dayattı. Aynı 1860'ta İngiliz-Fransız kuvvetleri, dünya sanat tarihinin en büyük yağmalarından birinde, Pekin'in dışındaki Yazlık Saray'ı (Yuanmingyuan) yağmalayıp yaktı.

Afyon Savaşları'nı bir 'Batı'nın Çin'i ezmesi' anlatısına indirgemek tarihsel olarak eksiktir: Qing devleti pasif bir kurban değil, iç çelişkileri (taşrada eşitsizlik, mali aşınma, yakında patlayacak olan Taiping isyanı) tarafından zayıflatılmış aktif bir aktördü. Ancak savaşların yarattığı eşitsiz antlaşma rejimi, sonraki yüzyıl boyunca Çinli aydınların 'Yüzyıl Aşağılanması' (bainian guochi) diye adlandıracağı dönemin başlangıcıdır. Bugünkü Çin Halk Cumhuriyeti'nin egemenlik, Hong Kong, ulusal onur söylemleri doğrudan bu deneyimin mirası üzerine kuruludur.

Galeri

Konum

Kanton (Guangzhou) ve Çin sahilleri · OpenStreetMap →

Kaynaklar