1847 · Viyana, Avusturya
Semmelweis ve el yıkamanın keşfi
Ignaz Semmelweis, doktorların ellerini klorlu suyla yıkamasının loğusa humması ölümlerini ani biçimde düşürdüğünü sayılarla gösterdi; mikrop kuramından önce, yalnızca istatistikle bir enfeksiyonun görünmez failini işaret etti.
1840'larda Viyana Genel Hastanesi'nin doğum kliniğinde ürkütücü bir bilmece vardı. İki doğum servisinden birinde — doktorların ve tıp öğrencilerinin çalıştığı serviste — loğusa humması (doğum sonrası ölümcül enfeksiyon) yüzünden ölen anne oranı, ebelerin çalıştığı öteki servisin birkaç katıydı. Kadınlar hangi servise düşeceklerini öğrenince dehşete kapılıyordu.
Macar hekim Ignaz Semmelweis (1818–1865) bu farkı bir dedektif gibi kovaladı. Dönüm noktası, bir meslektaşının otopsi sırasında bir öğrencinin neşteriyle yaralanıp aynı loğusa hummasının belirtileriyle ölmesi oldu. Semmelweis şu bağlantıyı kurdu: doktorlar sabahları otopsi yapıyor, sonra ellerini yıkamadan doğrum yaptırıyordu. Cesetlerden ellerine bulaşan görünmez bir "şey", enfeksiyonu annelere taşıyor olmalıydı. Ebeler otopsi yapmıyordu — fark buradaydı.
Semmelweis 1847'de basit bir kural koydu: doğuma girmeden önce eller klorlu kireç çözeltisiyle yıkanacak. Sonuç dramatikti; doktor servisindeki ölüm oranı aylar içinde ebe servisininkine indi, kimi aylar sıfıra yaklaştı. Bunu titiz istatistiklerle belgeledi. Henüz bakteri kavramı yoktu; Semmelweis neyin bulaştığını bilmiyordu, ama onun bulaştığını ve nasıl durdurulacağını göstermişti.
Trajik olan, çağının onu reddetmesiydi. Meslektaşları, ölümlere kendi ellerinin yol açtığı fikrini bir hakaret gibi karşıladı; Semmelweis dışlandı, giderek yıprandı ve bir akıl hastanesinde, muhtemelen bir enfeksiyondan öldü. Ancak yıllar sonra Pasteur ve Lister'in mikrop kuramı, onun sayılarla gördüğü şeye bir isim verdi. Semmelweis bugün kanıta dayalı tıbbın ve hastane enfeksiyon kontrolünün öncüsü sayılır; hikâyesi, doğru bir bulgunun bile bir açıklaması olmadan kabul görmesinin ne kadar zor olduğunu anlatır.
Konum
Viyana, Avusturya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Ignaz Semmelweis — Hungarian Physician — Encyclopaedia Britannica
- Ignaz Semmelweis and the birth of infection control — U.S. National Library of Medicine