Ondokuzuncu yüzyılda kalıtım, iki ebeveynin özelliklerinin bir sıvı gibi karışması olarak düşünülüyordu — kırmızı ve beyaz çiçekten pembe, uzun ve kısadan orta boy. Ama bu "harmanlanma" görüşü bir bilmeceyi çözemiyordu: karışım geri dönüşsüz olsaydı, kuşaklar boyunca tüm farklılıklar tek bir ortalamada erirdi. Darwin bile bu sorunu çözemedi.

Brünn'deki (bugün Brno, Çekya) Augustinian manastırında rahip olan Gregor Mendel (1822–1884), yanıtı manastır bahçesinde aradı. Sekiz yıl boyunca, saf soylar elde ettiği bezelyeleri sistematik biçimde melezledi ve tek tek özellikleri izledi: tohum rengi (sarı/yeşil), tohum biçimi (düz/buruşuk), bitki boyu (uzun/kısa). Yaklaşık 28.000 bitkiyi saydı — bu bir bahçıvanlık değil, nicel bir deneydi.

Sonuçlar şaşırtıcı bir düzenlilik gösteriyordu. Uzun ve kısa bezelye çaprazlandığında ilk kuşağın tamamı uzundu; kısalık kaybolmuş gibiydi. Ama ikinci kuşakta kısalık geri döndü — hem de ısrarlı bir 3:1 oranıyla. Mendel bundan şunu çıkardı: kalıtım karışmaz; her özellik, biri baskın biri çekinik iki ayrık "faktör" tarafından taşınır, bu faktörler kuşaktan kuşağa bozulmadan geçer ve döllenmede rastgele eşleşir. Çekinik özellik gizlenir ama silinmez.

Mendel bulgularını 1865'te sundu, 1866'da "Bitki Melezleri Üzerine Denemeler" adıyla yayımladı. Dönemin biyologları önemini kavrayamadı; makale otuz beş yıl kütüphane raflarında bekledi. 1900'de üç ayrı botanikçi aynı yasaları bağımsız olarak yeniden keşfedip Mendel'in önceliğini fark etti. Onun "faktör" dediği şey "gen" adını aldı; 1953'te DNA'nın yapısı, bu ayrık birimlerin kimyasal karşılığını verdi. Kalıtım, bir sıvının karışması değil, ayrık mesajların kopyalanmasıydı.