1850'lerin Japonya'sı, iki yüzyıldır kapalı bir feodal düzendi: Tokugawa şogunu Edo'dan ülkeyi yönetiyor, daimyo'lar 270 dolayında han'da hüküm sürüyor, İmparator Kyoto'da sembolik bir figür olarak tutuluyordu. Temmuz 1853'te Amerikalı Komodor Matthew Perry'nin 'kara gemiler' filosunun Tokyo Körfezi'ne girip ticaret antlaşması dayatması, bu düzenin kırılganlığını çıplak biçimde gösterdi. Sonraki on beş yıl, eşitsiz antlaşmalar, ekonomik kriz ve sonnō jōi ('imparatoru yücelt, barbarı kov') hareketinin yükselişiyle geçti. Satsuma ve Chōshū gibi güneybatı hanlarından genç samurayların liderliğindeki bir koalisyon, son şogun Tokugawa Yoshinobu'yu Kasım 1867'de istifaya zorladı; 3 Ocak 1868'de Kyoto Sarayı'nda imparator yönetiminin restorasyonu resmen ilan edildi. Boshin Savaşı (1868-69), kuzey hanlarının direnişini kırdı.

Restorasyon kelimesi yanıltıcıdır: imparatorun antik otoritesini 'iade ettiklerini' söyleyen reformcular, aslında köklü bir devrim yaptılar. Nisan 1868 Charter Oath beş maddede yeni rejimi özetliyordu — kararlar müzakereyle alınacak, sınıf ayrımı kalkacak, eski âdetler terk edilecek, 'bilgi dünyadan aranacak.' 1869'da daimyo'lar topraklarını imparatora 'iade etti'; 1871'de hanlar lağvedilip yerlerine merkezî vilayetler kuruldu — Avrupa'nın yüzyıllar süren ulus-devlet inşası birkaç yılda gerçekleşti. 1872 Eğitim Kararı her çocuğa zorunlu ilköğretim getirdi; aynı yıl ilk demiryolu (Tokyo-Yokohama) açıldı. 1873 zorunlu askerlik samuray sınıfının silah tekelini bitirdi (1877 Satsuma İsyanı bu sürecin son samuray başkaldırısıydı). 1889 Meiji Anayasası Prusya modelini örnek alan, imparatoru kutsallaştıran ama bir parlamento (Diet) kuran bir karma rejim getirdi.

Dönüşümün hızı çarpıcıdır. Iwakura Heyeti (1871-73) Avrupa ve ABD'yi iki yıl boyunca dolaşıp sanayi, eğitim, hukuk ve ordu sistemlerini inceledi; dönen heyet bu modelleri seçici biçimde Japonya'ya uyarladı. Devlet ipek, çelik, demiryolu ve gemicilik fabrikalarını kurup sonra zaibatsu olarak adlandırılacak büyük aile şirketlerine (Mitsui, Mitsubishi) devretti. 1894-95 Çin-Japon Savaşı'nda Qing imparatorluğunu yenmek, 1904-05 Rus-Japon Savaşı'nda bir Avrupa büyük gücünü yenmek — Tsushima Boğazı'nda Rus filosunun imha edilmesi — Batı-dışı bir gücün ilk kez bir Batılı imparatorluğu modern bir savaşta yenmesiydi. Bu zafer Asya'da, özellikle Türkiye, İran ve Hindistan'da, milliyetçi hareketlere ilham verdi.

Meiji modeli, Batı'nın 'modernleşme = batılılaşma' eşitliğini kırdığı için tarihsel olarak belirleyicidir: bir toplum kendi siyasal ve kültürel çekirdeğini koruyarak Batılı kurumları ve tekniği seçici biçimde benimseyebilirdi. Ama bu modelin karanlık tarafı da vardı — modernleşmiş ordu kısa sürede emperyal bir araç oldu: Tayvan (1895), Kore (ilhak 1910), Mançurya (1931), Çin (1937), Pasifik Savaşı (1941-45). Aynı zamanda hızlı sanayileşmenin işçi sınıfı üzerindeki yükü, kadınların sınırlı yurttaşlığı ve köylü vergi yüküyle ödendi. Bugün dönüm noktası olarak okunan tarih, kendi paradoksunu da taşır: aydınlanmış 'restorasyon' söylemi, otoriter modernleşmenin de imkân olduğunu gösterdi. 20. yüzyılın geç gelmiş bütün modernleşmecileri — Kemalist Türkiye, Pehlevi İran, Park Chung-hee Kore'si, Deng Çin'i — Meiji'yi referans olarak okudu.