II. Abdülhamid 1878'de meclisi kapatıp 1876 Kanun-ı Esasi'sini fiilen askıya almıştı. Otuz yıl sonra muhalefetin merkezi saray değil, Selanik'teki Üçüncü Ordu ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'ydi. Temmuz 1908'de Resneli Niyazi ve Enver beylerin dağa çıkmasıyla başlayan hareket hızla yayıldı; ayaklanmayı bastırmak için gönderilen birliklerin katılması üzerine padişah 23 Temmuz'da anayasayı yeniden yürürlüğe koydu. Sokaklarda Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerin birlikte kutladığı sahneler, imparatorluğun eşit yurttaşlık temelinde sürebileceği umudunu taşıyordu.

Umut kısa sürdü. 1909'daki 31 Mart Vakası'nın ardından Abdülhamid tahttan indirildi; aynı yıl Adana'da Ermenilere yönelik büyük bir katliam yaşandı. Balkan Savaşları'nda (1912–13) imparatorluk Avrupa topraklarının neredeyse tamamını kaybetti ve İttihat ve Terakki 1913 Babıali Baskını'yla fiilen tek parti yönetimi kurdu. Meşrutiyetin çoğulcu vaadi, savaş koşullarında merkeziyetçi ve giderek milliyetçi bir yönetime dönüştü; bu yönetim 1915'te Ermeni tehcirinin ve soykırımının kararını alan kadroyu da içeriyordu.

Buna rağmen 1908, Türkiye'nin siyasi tarihinde bir eşiktir. Basın sansürünün kalkmasıyla gazete ve dergi sayısı bir yıl içinde katlandı; sendikalar, kadın dernekleri ve siyasi partiler ilk kez açıkça örgütlendi. Cumhuriyeti kuran kadronun büyük bölümü bu dönemin subay ve aydın çevrelerinden çıktı. 1908'in kurumsal mirası —seçim, meclis, parti— olduğu kadar yöntemsel mirası da (ordunun rejimi düzeltme iddiası) 20. yüzyıl Türkiyesi'ni biçimlendirdi.