EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Duchamp'ın "Çeşme"si (1917) — Dada'nın New York kanadı. Bir sıradan endüstri ürününü imzalayıp sanat olarak sunmak, 20. yüzyılda sanatın ne olduğunu kim belirler sorusunu açtı.Public domain

5 Şubat 1916 (Cabaret Voltaire'in açılışı) · Zürih, İsviçre

Dada: Cabaret Voltaire ve anti-sanatın doğuşu

Paylaş

5 Şubat 1916'da Zürih'in Spiegelgasse sokağındaki Cabaret Voltaire'de bir avuç sürgün sanatçı, savaşa karşı çıkan, anlam ve sanat fikrinin kendisini hedef alan bir hareket başlattı: Dada. Rastlantı, kolaj, ses şiiri ve hazır-nesneyle 20. yüzyıl avangardının çatısını kurdu.

I. Dünya Savaşı Avrupa'yı parçalarken Zürih, tarafsız İsviçre'nin küçük bir adasıydı. Şair Hugo Ball ile şarkıcı Emmy Hennings'in açtığı Cabaret Voltaire, kısa sürede savaş karşıtı sığınak haline geldi; Tristan Tzara, Marcel Janco, Richard Huelsenbeck ve Hans Arp burada birleşti. "Dada" sözcüğünün nereden geldiği bile tartışmalıdır — sözlükten rastgele seçildiği söylenir; anlamsızlığın kendisi bir program haline gelir.

Dada'nın hedefi, savaşı doğuran "akıllı" Avrupa kültürünün kendisiydi. Akıl insanları siperlere yolladıysa, sanatçıların görevi akla, mantığa ve burjuva güzellik ölçütlerine isyan etmekti. Hugo Ball, 1916'da kâğıttan bir kübist kostüm içinde sahneye çıkıp anlamsız hecelerden örülmüş "Karawane" gibi ses şiirleri okudu. Tzara rastgele kelimelerden şiir kurmayı önerdi; Arp, gözleri kapalı bırakılan kâğıt parçalarından kolajlar yaptı. 1917'de hareket New York'a sıçradı: Marcel Duchamp, bir pisuara "R. Mutt" imzası atıp "Çeşme" (Fountain) adıyla bir sergiye gönderdi — sanatın ne olduğuna kararı sanatçının verdiğini söyleyerek 20. yüzyıl sanat tartışmasının terimlerini değiştirdi.

Dada bir akım olarak uzun yaşamadı. Berlin, Köln, Hannover, Paris ve New York'a dağıldı; 1923 dolaylarında resmî grup olarak çözüldü. Ama bıraktığı miras geniştir: ertesi yıl Breton'un Sürrealizmi Dada'nın yarattığı boşluğa yerleşti, Pop Art Duchamp'ın hazır-nesnesinden beslendi, Fluxus ve performans sanatı Dada gecelerinin çocuklarıdır; kavramsal sanat ise "Çeşme"nin kapısını araladığı düşünme biçiminin doğrudan mirasçısıdır.

Dada'nın asıl önemi belki şudur: sanatın ne olduğu sorusunu sanatın merkezine taşıdı. Bir nesneyi sanat yapan ustalık mı, malzeme mi, sanatçının niyeti mi, kurumun onayı mı? Bu soru sorulduğu andan itibaren Batı sanat tarihi başka bir şey oldu — eserlerin değil, fikirlerin tarihine dönüştü.

Galeri

Konum

Zürih, İsviçre · OpenStreetMap →

Kaynaklar