Görsel: F. W. Dyson, A. S. Eddington and C. DavidsonPublic domainkaynak sayfası ↗değiştirildi
1915 (kuram) – 29 Mayıs 1919 (ölçüm) · Príncipe ve Sobral (gözlem) / Berlin (kuram)
Genel görelilik ve tutulmada sınanması
Einstein 1915'te kütleçekimini kuvvet değil, uzay-zamanın eğriliği olarak tanımladı. 1919'daki güneş tutulmasında yıldız ışığının Güneş'in yanında saptığı ölçüldü — kuram, gözlemle sınandı ve geçti.
Özel görelilik 1905'te hareketi ve zamanı yeniden tanımlamıştı ama kütleçekimini dışarıda bırakıyordu. Einstein on yıl boyunca bu boşluk üzerinde çalıştı ve 1915'te alan denklemlerini yayımladı: kütle uzay-zamanı büker, cisimler de bu bükülmüş geometride en kısa yolu izler. Newton'un iki yüz yıllık çekim kuvveti, geometrinin bir sonucu haline geldi.
Kuram, sınanabilir bir tahmin veriyordu: Güneş'in yakınından geçen yıldız ışığı, Newton hesabının iki katı kadar sapmalıydı. Bunu görmenin tek yolu, Güneş'in ışığının kapandığı tam güneş tutulmasıydı. Arthur Eddington ve Frank Dyson iki ekip kurdu — biri Brezilya'daki Sobral'a, diğeri Batı Afrika açıklarındaki Príncipe adasına gitti. 29 Mayıs 1919'da çekilen plakalardaki yıldız konumları, aynı yıldızların gece gökyüzündeki konumlarıyla karşılaştırıldı; ölçülen sapma Einstein'ın değerine uyuyordu.
Sonucun Kasım 1919'da Londra'da açıklanması, Einstein'ı bir gecede dünya çapında tanınan bir figüre çevirdi; Birinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından bir İngiliz ekibinin bir Alman kuramını doğrulaması, haberin siyasi ağırlığını da artırdı. Ölçümün hata payları o dönemde tartışıldı ve bugün de tartışılır — Sobral plakalarının bir kısmı odak sorunu nedeniyle elenmişti. Ancak sonraki yüzyılda radyo interferometri, GPS'in zaman düzeltmeleri, kütleçekimsel mercekler ve 2015'te ölçülen kütleçekim dalgaları kuramı çok daha yüksek hassasiyetle doğruladı. 1919, sonucun kendisinden çok, bir kuramın kaderini tek bir ölçüme bağlamanın örneği olarak kaldı.
Konum
Príncipe ve Sobral (gözlem) / Berlin (kuram) · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- A Determination of the Deflection of Light by the Sun's Gravitational Field (Dyson, Eddington & Davidson, 1920) — Philosophical Transactions of the Royal Society A
- The 1919 eclipse expeditions — centenary assessment — Astronomy & Geophysics / Royal Astronomical Society
- General relativity — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica