1929 · Mount Wilson Gözlemevi, Kaliforniya
Hubble ve genişleyen evren
Edwin Hubble, uzak galaksilerin bizden uzaklıklarıyla orantılı bir hızla kaçtığını ölçtü; evrenin sabit değil genişlemekte olduğunu gösterdi ve böylece bir başlangıcı — Büyük Patlama'yı — düşünmenin gözlemsel kapısını açtı.
1920'lerin başında evrenin sınırları hâlâ tartışmalıydı. Gökyüzündeki bulanık "nebulalar" Samanyolu içindeki gaz bulutları mıydı, yoksa çok uzaktaki ayrı galaksiler mi? Çoğu gökbilimci evreni tek bir galaksiden — Samanyolu'ndan — ibaret ve durağan sayıyordu. Einstein bile 1917'de denklemlerine, evreni sabit tutmak için bir "kozmolojik sabit" eklemişti.
Kaliforniya'daki Mount Wilson Gözlemevi'nde, çağın en büyük teleskobunu (100 inçlik Hooker) kullanan Edwin Hubble (1889–1953), Andromeda "nebulası" içinde parlaklığı düzenli olarak değişen Sefeid yıldızları buldu. Bu yıldızların bilinen bir özelliği vardı: değişim periyotları gerçek parlaklıklarını ele veriyordu; böylece uzaklıkları hesaplanabiliyordu. Sonuç kesindi: Andromeda, Samanyolu'nun çok ötesindeydi — ayrı bir galaksiydi. Evren tek bir adadan değil, milyarlarca galaksiden oluşuyordu.
1929'da Hubble daha da ileri gitti. Galaksilerin ışığını inceleyince, hemen hepsinin tayfının kırmızıya kaydığını — yani bizden uzaklaştığını — gördü. Dahası, bir galaksi ne kadar uzaksa o kadar hızlı kaçıyordu; uzaklık ile hız arasında düz bir orantı vardı. Bu ilişki bugün Hubble–Lemaître yasası olarak bilinir. Tek makul yorum sarsıcıydı: galaksiler uzayın içinde hareket etmiyor, uzayın kendisi genişliyordu.
Genişleyen bir evren, geriye doğru sarıldığında bir başlangıç noktasına işaret ediyordu — her şeyin sıcak, yoğun tek bir halden yola çıktığı an. Belçikalı rahip-gökbilimci Georges Lemaître bu fikri zaten öngörmüştü; Hubble'ın ölçümü ona gözlemsel zemin verdi. Einstein kozmolojik sabitini "hayatımın en büyük hatası" diye geri çekti (ilginçtir, 1998'de karanlık enerji onu geri getirecekti). Evrenin bir tarihi olduğu fikri — bu zaman çizgisinin kendisi — Hubble'ın kırmızıya kaymış galaksilerinde doğdu.
Konum
Mount Wilson Gözlemevi, Kaliforniya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Edwin Hubble — American Astronomer — Encyclopaedia Britannica
- A Relation between Distance and Radial Velocity among Extra-Galactic Nebulae (1929) — Proceedings of the National Academy of Sciences
- Edwin Hubble and the Expanding Universe — NASA