Çin İç Savaşı 1927'de, ulusalcı Guomindang (Kuomintang) lideri Çan Kay-şek'in Şanghay'da komünist müttefiklerini tasfiye etmesiyle başladı. Sonraki yirmi iki yıl, dünyanın en büyük nüfuslu ülkesinin geleceğini iki örgütlü siyasal proje arasında belirledi. 1934-35'in 'Uzun Yürüyüşü', kuşatma altındaki ÇKP kuvvetlerinin Güney Çin'den yaklaşık 9.000 km kuzeybatıya çekilmesiydi; yola çıkan yüz bin kişinin yalnızca on bini hayatta kaldı. Bu yürüyüş Mao'nun parti içindeki konumunu sağlamlaştırdı ve kurucu mitos oldu. 1937-45 Japon işgali iki tarafı geçici olarak birleştirdi, ama gerçek bir ortaklık doğmadı; ÇKP kırsalda toprak reformu vaadiyle örgütlenirken Guomindang şehirlerde aşınmış bir savaş yönetimi sürdürdü.

Japonya'nın 1945'te teslim olmasından sonra savaş yeniden patladı. 1946-49 son evresi belirleyiciydi: ABD'nin malî desteğine rağmen Guomindang yönetimi hiperenflasyon, yolsuzluk ve subay kadrosundaki çözülmeyle eridi. Mao'nun köylü ordusu Mançurya'dan başlayarak güneye doğru ilerledi; 1949 başında Pekin'i, Nisan'da Nanjing'i, Mayıs'ta Şanghay'ı aldı. Çan Kay-şek hükümeti, ordusu ve hazinesinin önemli bölümüyle Tayvan adasına çekildi — bugüne uzanan bölünmüş egemenlik durumu böyle doğdu. 1 Ekim 1949'da Mao, Tiananmen Meydanı'ndaki kürsüden 'Çin halkı ayağa kalktı' diyerek Halk Cumhuriyeti'ni ilan etti. Birkaç hafta içinde Sovyetler Birliği, sonraki yıllarda kademeli olarak diğer ülkeler yeni rejimi tanıdı; ABD ise 1979'a kadar Tayvan'daki hükümeti 'Çin' olarak kabul etti.

Devrim kısa sürede yıkıcı bir kalkınma programına dönüştü. 1950-53'te Çin Kore Savaşı'na asker gönderip ABD ile dolaylı çatışmaya girdi. 1958'de başlatılan Büyük İleri Atılım — köylüleri çelik üretiminde seferber etmeyi amaçlayan ütopik kampanya — tarımsal çöküşle birleşince 1959-61 büyük kıtlığına yol açtı; çoğu tarihsel tahmin 15-45 milyon ölümden söz eder ve bu, modern dönemin en büyük insan kaybı sayılır. 1966-76 Kültür Devrimi sırasında üniversiteler kapatıldı, milyonlarca insan kırsala sürüldü, Mao'nun rakipleri tasfiye edildi; ölü sayısı yüz binlerden milyonlara uzanan tahminlere konu. Mao'nun 1976'daki ölümünden sonra Deng Xiaoping reformları başladı; 1978'den itibaren kademeli pazar açılımı, Çin'i bir kuşak içinde dünyanın ikinci büyük ekonomisi haline getirdi.

1949 Devrimi, 20. yüzyılın en belirleyici olaylarından biridir. Sömürgelik-sonrası Asya'da komünizmin örnek modelini sundu; Vietnam, Kore ve sonraki devrimci hareketler bu modelden ilham aldı. Aynı zamanda devrimin ilk on yıllarında yaşanan toplum mühendisliği felaketleri — Büyük İleri Atılım, Kültür Devrimi — devrimin maliyet bilançosunu da belirledi. Bugünkü Çin'in iki çelişik mirası bu tarihten doğar: bir yandan yoksulluktan küresel güce yükselişin en hızlı örneği, öte yandan tek parti yönetimi altında insan haklarına ilişkin sürekli tartışma. Mao'nun 1 Ekim 1949'daki bildirgesi, hem bir bağımsızlık ilanı hem de gelecek otuz yılın derin sancılarını içeren bir başlangıçtır.