18-24 Nisan 1955 · Bandung, Endonezya
Bandung Konferansı ve dekolonizasyon dalgası
18-24 Nisan 1955'te Endonezya'nın Bandung kentinde 29 Asya ve Afrika ülkesi bir araya geldi. Konferans, sömürgeciliğe karşı ortak bir dil ve Soğuk Savaş bloklarına mesafeli yeni bir 'üçüncü dünya' siyasetini biçimlendirdi; sonraki yirmi yılda yüzden fazla yeni egemen devlet ortaya çıktı.
İkinci Dünya Savaşı sonrası, Avrupa sömürge imparatorlukları üç yandan baskı altındaydı: malî olarak tükenmiş metropoller, savaş sırasında silah altına alınmış ve evlerine dönen sömürge askerleri, ve ABD-SSCB'nin farklı nedenlerle sömürgeciliğe karşı tutum almasıyla değişen uluslararası iklim. 1947'de Hindistan ve Pakistan, 1948'de Birmanya ve Seylan, 1949'da Endonezya bağımsız oldu; aynı yıl Çin Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Bu üç-dört yıl, 'imparatorluk' biçiminin dünya siyasetinde geri çekilmeye başladığı eşikti. Sömürgesizleşen ülkelerin ortak bir sesinin olup olmayacağı ise henüz belirsizdi.
Bandung Konferansı bu sorunun kurumsal cevabıydı. Endonezya Cumhurbaşkanı Sukarno, Hindistan Başbakanı Nehru, Mısır lideri Cemal Abdülnasır ve Çin Başbakanı Çu En-lay'in girişimleriyle örgütlenen toplantıya 29 ülke katıldı — dünya nüfusunun yaklaşık yarısı. Sukarno'nun açılış konuşması toplantıyı 'insanlığın geçmişinde ilk renkli ırkların konferansı' olarak tanımladı. Yedi gün süren tartışmaların sonunda yayımlanan 'Bandung İlkeleri' (on madde halinde) toprak bütünlüğüne saygı, içişlere karışmama, ırkçılığa karşı çıkma, BM Şartı'na bağlılık ve büyük devletlerin baskısına karşı ortak tutum içeriyordu. Hindistan-Çin arasında dolayısıyla 'Pançşila' (Beş İlke) kavramı genişletilerek küresel bir çerçeveye taşındı.
Bandung'un doğrudan sonucu 1961'de Belgrad'da toplanan Bağlantısızlar Hareketi'nin kuruluşu oldu; başlıca isimleri Nehru, Nasır, Tito ve Sukarno idi. Asıl etkisi ise dekolonizasyon dalgasını hızlandırmaktı. 1960 'Afrika Yılı' tek bir takvim yılında 17 yeni bağımsız Afrika devleti getirdi; Cezayir 1962'de Fransa'ya karşı uzun savaşının sonunda bağımsızlığı kazandı; Portekiz sömürgeleri Angola ve Mozambik 1975'te, Zimbabve 1980'de bağımsız oldu. Bu süreçte BM üye sayısı 1945'teki 51'den 1980'lerin başında 150'yi aşkına çıktı. Modern dünya haritası, büyük ölçüde bu yirmi-yirmi beş yıl içinde yeniden çizildi.
Dekolonizasyonun bilançosu ise tartışmasız bir başarı öyküsü değildir. Yeni devletlerin önemli bir bölümü Avrupalıların keyfî çizdiği sınırları miras aldı; etnik gerilimler, iç savaşlar (Nijerya 1967, Kongo 1960, Ruanda 1994), tek parti rejimleri ve uzun süreli diktatörlükler bu mirasın yan ürünleridir. Soğuk Savaş bağlantısızlığı pratikte zor uygulandı: pek çok yeni devlet ABD veya SSCB'nin müdahale alanına çekildi; bazıları ise kendi liderlerinin baskıcı yönetimleri altında kaldı. Yine de Bandung, 1955'te söylenen şeyin önemini değiştirmez — bir asır boyunca uluslararası siyasette söz hakkı olmamış halkların kendi adlarına konuşmaya başladığı andır. Bugün küresel güney denen kavramın kökeni, bu Endonezya kentinde geçen bir haftadır.
Galeri
Konum
Bandung, Endonezya · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Bandung Conference — Encyclopaedia Britannica
- The Cambridge History of the Cold War, Volume II: Crises and Détente — Cambridge University Press
- Growth in United Nations membership, 1945–present — United Nations