1953 Ağustos'unda CIA ve MI6'nın ortak operasyonu (TPAJAX / Ajax) ile İran petrolünü millileştirmiş seçilmiş Başbakan Muhammed Musaddık devrildi; genç Şah, Roma'daki kısa sürgününden geri döndü. Sonraki 25 yıl boyunca Şah, ABD'nin yakın müttefiki olarak "Beyaz Devrim" adıyla hızlandırılmış bir modernleşme programı yürüttü: toprak reformu, kadınlara oy hakkı (1963), okuma-yazma orduları, sanayileşme, 1970'lerin başında petrol fiyatları artışıyla ekonomik patlama. Aynı yıllarda istihbarat servisi SAVAK siyasi muhalefeti, solu ve dini muhalefeti sert biçimde bastırdı. 1963'te Beyaz Devrim'e karşı çıktığı için sürgüne yollanan Şii ulema Humeyni, önce Necef'ten (Irak) sonra Neauphle-le-Château'dan (Paris yakını) kaset bantları ve Air France uçaklarındaki gazetecilerle konuşarak hareketi yönlendirdi.

1978 boyunca kriz tırmandı. Ocak'ta Kum'daki din öğrencileri gösterisinde polis ateşi açtı; 40 günlük geleneksel yas döngüsü gösterileri birbirine zincirledi. 19 Ağustos'ta Abadan'da Rex Sineması'nda 470 kişi öldü (sorumluluk tartışmalı; tahta perdeli kapılar dışarıdan kilitlenmişti). 8 Eylül "Kara Cuma"da Jaleh Meydanı'nda ordu kalabalığa ateş açtı; ölü sayısı bugün hâlâ tartışılır (88'den birkaç yüze). Petrol işçilerinin grevi ekim sonunda ekonomiyi felç etti. Aralıkta İmam Hüseyin Aşure yürüyüşlerine Tahran'da bir-iki milyon kişi katıldı — modern dünya tarihinin en büyük gösterilerinden biri. Şah, 16 Ocak 1979'da "tatile çıkıyorum" diyerek Farah Pehlevi ile birlikte Mehrabad'dan ayrıldı; havalimanında diz çöküp toprağı öpen bir generalin fotoğrafı sembolik kapanış oldu. 1 Şubat sabahı Humeyni'nin Air France 4721 uçuşu Tahran'a indi; havalimanını saran milyonlar arasında bir helikopterle Behişt-i Zehra mezarlığına geçti. "Şah'ın atadığı bu hükümet gayri meşrudur" dedi ve Mehdi Bazargan'ı geçici başbakan ilan etti. On gün boyunca Şah'ın son başbakanı Şapur Bahtiyar ile Bazargan'ın paralel hükümetleri yan yana var oldu. 9-10 Şubat'ta hava kuvvetleri yardımcı askerleri (homafer) Humeyni'ye bağlılığını ilan etti; 11 Şubat öğleden sonra Yüksek Askeri Konsey ordunun tarafsız kalacağını açıkladı; Bahtiyar hükümeti çöktü.

30 Mart-1 Nisan'da yapılan referandumda halk %98 oranında "İslam Cumhuriyeti" lehine oy verdi (seçenek tek seçeneklikti). Aralık 1979'da, Humeyni'nin Velayet-e Fakih (din âliminin yönetimi) doktrinine dayanan yeni anayasa kabul edildi: seçilmiş cumhurbaşkanı ve meclisin üzerinde, Yüksek Lider (Rehber) ve tepedeki dini denetim kurumları (Anayasa Koruyucular Konseyi, Uzmanlar Meclisi) bulunuyordu. 4 Kasım 1979'da öğrenciler ABD elçiliğini bastı; 52 Amerikalı 444 gün rehin tutuldu — kriz Carter'ın 1980 seçim yenilgisinde belirleyici oldu, Tahran ile Washington arasındaki diplomatik ilişki 2025'e dek kapalı kaldı. Eylül 1980'de Saddam Hüseyin'in Irak'ı İran'a saldırdı; sekiz yıl, bir milyondan fazla can kaybı, kimyasal silahların kullanımı — 20. yüzyılın en kanlı konvansiyonel savaşlarından biri. Aynı dönemde devrim, içeride seküler-liberalleri, Tudeh komünistlerini ve Halkın Mücahidleri'ni tasfiye etti; binlerce siyasi tutuklu idam edildi (özellikle 1988 toplu infazları).

Uluslararası etkisi geniştir. Devrim, Sünni-Şii ekseninin yeniden çizilmesini başlattı: Suudi Arabistan Vahabi karşı-projelerini hızlandırdı, Lübnan'da 1982'de Hizbullah doğdu, Bahreyn ve Doğu Arabistan'da Şii hareketler yeniden canlandı. Soğuk Savaş çerçevesinde Carter Doktrini (Ocak 1980) Körfez'i ABD'nin hayati çıkar alanı ilan etti; aynı yıl Sovyetler Afganistan'a girdi, kısmen İran devriminin yarattığı sınır kaygısı yüzünden. Devrim ayrıca dünyaya 20. yüzyıl boyunca modernleşmenin sekülerleşmeyi getireceğini söyleyen klasik teorinin yanlış olabileceğini gösterdi; din temelli siyasi hareketlerin yükselişi 1980'lerden itibaren Türkiye'den Hindistan'a, Polonya'dan ABD'ye küresel bir örüntü hâline geldi. İran içinde ise devrimin yarattığı sistem 21. yüzyılda hem süregelen meşruiyet sorunları (2009 Yeşil Hareket, 2017-18 ve 2019 ekonomik protestoları, 2022 "Kadın Hayat Özgürlük" hareketi) hem de bölgesel güç olarak Tahran'ın merkezî rolü ile yaşamaya devam etti. Eon zaman çizgisinde Şubat 1979, hem 1953 darbesinin hesabının kapandığı hem de Orta Doğu'nun bir sonraki yarım yüzyılının çerçevesinin çizildiği iki katmanlı bir andır.