Görsel: NASAPublic domainkaynak sayfası ↗değiştirildi
1985 (keşif) – 1987 (protokol) · Halley İstasyonu, Antarktika / Montreal
Ozon deliği ve Montreal Protokolü
Antarktika üzerinde ozon tabakasının inceldiğini gösteren ölçüm iki yıl içinde küresel bir anlaşmaya dönüştü. Montreal Protokolü, bugüne dek evrensel olarak onaylanan tek çevre anlaşmasıdır.
Mario Molina ve Sherwood Rowland 1974'te, soğutucularda ve sprey kutularında kullanılan kloroflorokarbonların (CFC) stratosferde parçalanıp ozonu yıkabileceğini hesapladı. Kimya sanayisi hesabı kuramsal buldu; kanıt yoktu.
Kanıt 1985'te British Antarctic Survey'den Joe Farman ve ekibinden geldi: Halley İstasyonu'nda otuz yıldır tutulan ölçümler, ilkbahar aylarında ozon miktarının yüzde kırktan fazla düştüğünü gösteriyordu. Değer o kadar aşırıydı ki NASA'nın uydu verisinde bu bölgeler yazılım tarafından hatalı ölçüm sayılıp elenmişti — veriler yeniden işlendiğinde delik uydudan da görüldü. Kutup stratosferik bulutlarının yüzeyinde işleyen kimya, mekanizmayı açıkladı.
Tepki, çevre siyasetinde eşi görülmemiş bir hızdaydı: 1987'de imzalanan Montreal Protokolü CFC üretimini kademeli olarak sonlandırdı, 1990'larda takvim sıkılaştırıldı ve anlaşma 198 ülkenin tamamı tarafından onaylandı. Ozon tabakası 2060'lara doğru 1980 düzeyine dönmesi beklenen bir toparlanma sürecinde. Ek bir kazanç, yasaklanan gazların aynı zamanda güçlü sera gazları olmasıdır; protokolün iklim etkisi, iklim için yapılmış birçok anlaşmanınkinden büyüktür. Örneğin başarılı olmasının nedenleri de tartışılır: sorunun tek bir sanayi koluyla sınırlı olması, ikame maddelerin bulunabilmesi ve etkisinin tek bir bölgede çarpıcı biçimde görünür olması. İklim değişikliği bu üç kolaylığın hiçbirini sunmaz.
Konum
Halley İstasyonu, Antarktika / Montreal · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Large losses of total ozone in Antarctica reveal seasonal ClOx/NOx interaction (Farman et al., 1985) — Nature
- The Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer — United Nations Environment Programme
- Scientific Assessment of Ozone Depletion (WMO/UNEP) — World Meteorological Organization / NOAA