Pripyat şehri, Çernobil santrali için 1970'lerde sıfırdan inşa edilmiş 49.000 nüfuslu modern bir Sovyet şehriydi; santral işçileri ve aileleri orada yaşıyordu. 25 Nisan 1986 gecesi 4 numaralı reaktör planlı bakım için kapatılıyor, kapatma sırasında bir test yapılması planlanıyordu: dış elektrik kesintisinde, türbinin dönüş atalet enerjisinin acil soğutma pompalarını ne kadar süre çalıştırabileceği. Test çeşitli idari sebeplerle ertelenmiş, geceleyin daha tecrübesiz ekip devralmıştı. Reaktör çok düşük güçte "ksenon zehirlenmesi" durumuna girdi; kontrolü geri kazanmak için neredeyse tüm kontrol çubukları çekildi — RBMK reaktörünün, çubukların grafit uçlu olması ve düşük güçte pozitif boşluk katsayısına sahip olması gibi gizli tasarım kusurları, bu konfigürasyonu son derece kararsız kıldı. 01:23:40'ta acil durdurma (AZ-5) düğmesine basıldığında çubukların grafit uçları reaksiyonu önce hızlandırdı; saniyeler içinde güç nominal seviyesinin yüzlerce katına fırladı, yakıt buharlaştı, buhar patlaması reaktörü parçaladı, ikinci bir patlama (büyük olasılıkla hidrojen) çatıyı havaya uçurdu. Açığa çıkan grafit yangını 10 gün sürdü; atmosfere Hiroşima'nın yüz katından fazla radyoaktif madde yayıldı.

İlk saatlerde santral itfaiyecileri ve operatörler — koruyucu donanım olmadan, neyle karşı karşıya olduklarını bilmeden — yangına müdahale etti; ilk haftalarda 28'i akut radyasyon sendromundan, ikisi patlamada olmak üzere en az 31 kişi öldü (rakam doğrudan, kesin doğrulanabilir ölümler içindir). 27 Nisan öğleden sonra, kazadan 36 saat sonra Pripyat tahliye edildi: 1.200 otobüs, üç saatte 49.000 kişi. Şehir o gün boşaldı; bir daha açılmadı. SSCB hükümeti olayı önce gizledi; ilk dış uyarı 28 Nisan'da, İsveç'in Forsmark nükleer santralinde çalışanların ayakkabılarında radyasyon tespit edilmesiyle geldi. O akşam Moskova bir paragraflık açıklama yaptı. 14 Mayıs'ta Gorbaçov televizyonda ilk kez kamuya seslendi — bu konuşma, daha sonra glasnost'un "gerçek başlangıcı" olarak tarif edilecekti. Önümüzdeki aylarda yaklaşık 600.000 "likvidatör" (tasfiyeci) — askerler, madenciler, inşaatçılar — bölgeyi temizlemek, reaktörü beton lahit ("sarcophagus") içine almak için çalıştı; uzun vadeli sağlık etkileri onlarca yıl sürdü.

Uzun vadeli mirasın iki ekseni var. Çevresel olarak: Belarus, Ukrayna ve Rusya'nın geniş bölgeleri, ve daha az yoğun olarak Avrupa'nın büyük bir kısmı, Cs-137 ve I-131 ile kontamine oldu; çocukluk çağı tiroid kanseri vakaları Belarus ve kuzey Ukrayna'da on katına çıktı (WHO/UNSCEAR raporları). Ölü sayısı tartışmalıdır: Çernobil Forumu (IAEA-WHO-UNDP, 2005) gelecekteki kanser ölümleri için ~4.000 tahmin etti, daha geniş Avrupa nüfusunu hesaba katan modeller (örn. Greenpeace, TORCH raporu) on binlerden 200.000'e kadar tahminler verdi — yöntemsel olarak en güvenilir aralık birkaç binden birkaç on bine uzanır. Siyasi olarak: Gorbaçov sonradan "Sovyetler Birliği'nin gerçek anlamda çöküşünün başlangıcı belki de Çernobil'di" diye yazacaktı. Olay, Sovyet teknik üstünlüğüne ve sistemin bilgi yönetimine güveni sarstı; Belarus, Ukrayna ve Rusya'da çevre hareketlerinin doğmasına yol açtı, glasnost'un sınırlarını fiilen genişletti, ve yalnızca beş yıl sonra (1991) SSCB'nin dağılmasının zihinsel zeminini hazırlayan olaylardan biri oldu. 2.600 km²'lik yasak bölge — yaklaşık Lüksemburg büyüklüğünde — bugün hâlâ insan yerleşimine kapalıdır; tek paradoksal kazanan vahşi yaşamdır: kurt, yaban domuzu, geyik ve Przewalski atı bölgeyi yeniden ele geçirmiştir.

Çernobil mirası 21. yüzyılın nükleer enerji tartışmasını şekillendirdi. 1986 sonrasında Batı Avrupa'da yeni reaktör inşaatları neredeyse durdu; Almanya 2011 Fukuşima sonrasında nükleerden kademeli çıkışı hızlandırırken Çernobil'i de gerekçe olarak gösterdi. Aynı zamanda olay, mühendislik kültüründe "güvenlik kültürü" (safety culture) kavramının uluslararası standart hâline gelmesini sağladı; nükleer denetim için bağımsız uluslararası mekanizmalar (IAEA güvenlik standartları, CNS sözleşmesi 1994) Çernobil sonrasında inşa edildi. 2016'da, ilk lahitin üzerine 1,5 milyar avroluk yeni güvenli muhafaza (NSC) yerleştirildi; tasarım ömrü 100 yıl. Eon zaman çizgisinde 26 Nisan 1986, insanlığın atomu evcilleştirme iddiasının sınırlarını gördüğü, soğuk savaş düzeninin ideolojik öz-güveninin çatladığı andır.