Görsel: Lt. Col. Leslie Pratt (U.S. Air Force)Public domainkaynak sayfası ↗değiştirildi
2001 · Creech Hava Üssü, Nevada, ABD / Afganistan
Silahlı insansız hava aracı: savaşın uzaktan yürütülmesi
Şubat 2001'de bir Predator'dan ilk kez füze atıldı; aynı yılın sonunda Afganistan'da muharebe kullanımına girdi. Ateş eden ile hedef arasındaki mesafe, bir kıtayı aşacak kadar büyüdü.
İnsansız uçaklar keşif amacıyla onlarca yıldır kullanılıyordu; 2001'deki değişiklik, bu araçlara silah takılmasıydı. General Atomics'in MQ-1 Predator'ı, uydu bağlantısı üzerinden binlerce kilometre öteden yönetilebiliyor, saatlerce havada kalabiliyor ve gördüğü hedefe kendisi ateş edebiliyordu. 11 Eylül saldırılarının ardından bu kabiliyet hızla yaygınlaştı; ABD'nin Afganistan, Pakistan, Yemen ve Somali'deki operasyonlarında merkezi bir araç haline geldi.
Doğurduğu tartışma teknik değil hukuki ve ahlakidir. Savaş alanı ilan edilmemiş ülkelerde yürütülen hedefli öldürmelerin uluslararası hukuktaki yeri belirsizdir; sivil kayıp sayıları konusunda resmi açıklamalar ile bağımsız araştırma kuruluşlarının verileri arasında yıllardır büyük fark vardır. İkinci soru, riskin asimetrisidir: kendi askerini tehlikeye atmadan güç kullanabilen bir devlet için savaşa girme eşiği düşer mi? Bu soru, 2010'lardan bu yana askeri etiğin başlıca konularından biridir.
Teknoloji kısa sürede askeri alanın dışına taştı. 2010'ların ortasında ucuz çok pervaneli araçlar haritacılıkta, tarımda, arama-kurtarmada ve film çekiminde standart hale geldi; hava sahası düzenlemeleri bu yaygınlaşmanın arkasından yetişmeye çalıştı. 2020'lerde ise Dağlık Karabağ ve Ukrayna savaşları, görece ucuz insansız araçların konvansiyonel zırhlı birlikler karşısındaki etkisini gösterdi — Türkiye'nin ihracatını yaptığı Bayraktar TB2 bu dönemin en çok konuşulan örneklerinden biri oldu. İnsansız araç, artık büyük ordulara özgü bir üstünlük değil, yaygın bir kabiliyettir.
Galeri
Görsel: NASA / Tom TschidaPublic domain
Konum
Creech Hava Üssü, Nevada, ABD / Afganistan · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- The Civilian Impact of Drone Strikes — Columbia Law School Human Rights Institute
- Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions (A/68/382) — United Nations
- Unmanned aerial vehicle — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica