EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

LIGO Hanford'un iki kolu, dünyanın en hassas mesafe ölçüm aletini barındırır. 14 Eylül 2015'te bu vakum tüplerinin içindeki lazerler, 1,3 milyar yıl önce çarpışan iki kara deliğin sinyalini yakaladı — Einstein'ın bir asır önce kâğıt üstünde gördüğü dalgalar artık ölçülmüş bir gerçek.Public domain

14 Eylül 2015 (duyuru: 11 Şubat 2016) · LIGO Hanford ve Livingston gözlemevleri, ABD

Kütleçekim dalgalarının doğrudan ölçümü

Paylaş

LIGO dedektörleri, 1,3 milyar ışık yılı uzakta birleşen iki kara deliğin uzay-zamanda yarattığı titreşimi yakaladı — Einstein'ın 1916'da öngördüğü kütleçekim dalgalarının doğrudan ilk ölçümü.

14 Eylül 2015 sabahı yerel saatle 09:50:45 UTC'de, ABD'nin Louisiana ve Washington eyaletlerindeki iki LIGO dedektörü, 7 milisaniye arayla aynı sinyali kaydetti: 35 milisaniyelik bir 'cıvıltı' — frekansı 35 Hz'den 250 Hz'e tırmanan, sonra sönen bir titreşim. Aletin aynaları birbirine atom çekirdeğinin binde biri kadar yaklaşıp uzaklaşmıştı. Sinyale GW150914 adı verildi. Kaynak: 1,3 milyar ışık yılı uzakta, sırasıyla 29 ve 36 güneş kütlesinde iki kara deliğin birleşmesi. Saniyenin son onda birinde, 3 güneş kütlesine eşdeğer enerji saf kütleçekim dalgası olarak uzaya boşaldı.

Einstein 1916'da, görelilik kuramının doğal bir sonucu olarak kütleçekim dalgalarının var olması gerektiğini öngörmüştü: kütle hareket ettikçe uzay-zaman bükülmesi de değişir ve bu değişim ışık hızıyla yayılır. Ama etki o kadar zayıftır ki Einstein bile ölçülebileceğinden şüpheliydi. LIGO bunu mümkün kılmak için yarım yüzyıl çalıştı: her biri 4 km uzunluğunda iki L biçimli vakum tüpü, içlerinde lazer ışını ileri-geri seken aynalar, ve dünyanın her bir titreşimini — kamyon trafiğinden okyanus dalgalarına — filtreleyen aktif süspansiyon sistemleri. Aletin hassasiyeti, Güneş ile Dünya arasındaki mesafeyi bir hidrojen atomu çapı duyarlıkla ölçmeye eşdeğerdir.

Duyuru 11 Şubat 2016'da yapıldığında bilim dünyası bunu çift bir doğrulama olarak okudu: hem genel görelilik kuramının en zor sınamasında geçtiği, hem de iki kara deliğin sarmal birleşmesinin — uzun yıllar yalnızca denklem olarak var olan bir olayın — gerçekten gerçekleştiği görüldü. 2017 Nobel Fizik Ödülü Rainer Weiss, Barry Barish ve Kip Thorne'a verildi; LIGO'nun mucitleri ve onlarca yıllık sürdürücüleri.

GW150914 bir başlangıçtı. 2017'de iki nötron yıldızının birleşmesi (GW170817) hem kütleçekim dalgası hem de elektromanyetik ışık olarak gözlendi — 'çoklu-haberci astronomi' doğdu, ağır elementlerin (altın, platin) nereden geldiği sorusu yanıt buldu. 2024'e kadar 90'dan fazla birleşme kataloğa girdi. Bugün insanlık evreni iki ayrı duyu organıyla okuyor: ışık ve uzay-zaman titreşimi. Galileo'nun teleskobundan beri astronominin gördüğü en büyük yöntem genişlemesi.

Galeri

Konum

LIGO Hanford ve Livingston gözlemevleri, ABD · OpenStreetMap →

Kaynaklar