Paris Anlaşması, otuz yıllık zorlu bir iklim diplomasisinin geç gelen sonucudur. 1992 Rio Yeryüzü Zirvesi'nde imzalanan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) bir hedef koyabilmiş ama yöntem konusunda belirsiz kalmıştı. 1997 Kyoto Protokolü ise yalnızca gelişmiş ülkelere bağlayıcı emisyon hedefleri yükledi; ABD onaylamadı, Çin ve Hindistan zaten kapsam dışıydı, Kanada 2011'de çekildi. 2009 Kopenhag zirvesi (COP15), 'kuzey-güney' yarılması yüzünden anlaşmasız dağıldı. Sonraki altı yıl ABD-Çin bilateral diplomasisi (özellikle Kasım 2014'teki Obama-Xi açıklaması), gönüllü ulusal hedefler ve dönen başkanlık (Fransa COP21'i 'her şeyin yolunda gitmesi' ilkesiyle hazırladı) anlaşmanın zeminini hazırladı.

Anlaşmanın yapısı Kyoto'dan radikal biçimde farklıdır. Üstten dayatılmış ülke hedefleri yerine 'aşağıdan-yukarıya' bir mimari benimsendi: her taraf, kendi koşullarına göre belirlediği Ulusal Belirlenmiş Katkısını (NDC) sunar, beş yılda bir 'daha iddialı' bir versiyonla günceller (no-backsliding ilkesi). Anlaşma hedefe götüren rakamı değil, sürecin saydamlığını bağlayıcı kılar: ortak raporlama, gözden geçirme ve beş yıllık küresel bilanço (Global Stocktake). Sıcaklık hedefi 2°C'nin 'belirgin altı' artı 1,5°C arayışı — küçük ada devletlerinin (AOSIS) ısrarıyla son haftalarda metne girdi ve 2018 IPCC 1,5°C Özel Raporu'nun siyasi temelini oluşturdu. Gelişmiş ülkeler 2020'den itibaren yılda 100 milyar dolar iklim finansmanı sağlama taahhüdü verdi; bu rakama 2022'de ancak yaklaşıldı.

Uygulama yolu sancılı oldu. Anlaşma 4 Kasım 2016'da yürürlüğe girdi — bir yıldan kısa sürede 55 ülke + küresel emisyonun %55'i eşiğinin aşılması, iklim sözleşmeleri tarihinde en hızlı yürürlük rekorudur. Haziran 2017'de ABD Başkanı Donald Trump çekildi; Şubat 2021'de Joe Biden ilk günlerinden birinde geri döndü. Avrupa Birliği 2050 net-sıfır hedefini 2019'da yasalaştırdı; Çin 2020'de 2060 net-sıfır taahhüdünü duyurdu. 2021 Glasgow COP26 kömürün 'aşamalı azaltılması'nı (phase down) metne soktu; 2022 Şarm el-Şeyh COP27 ilk kez 'kayıp ve hasar' (loss and damage) fonu kurdu; 2023 Dubai COP28 ilk küresel bilançoyu yaptı ve sonuç bildirgesi tarihte ilk kez 'fosil yakıtlardan uzaklaşma' (transitioning away) ifadesini içerdi.

Bilimsel tablo iyimserliği engelliyor. 2022'de yayımlanan IPCC AR6 raporu, mevcut NDC'lerin tam uygulanması durumunda bile ısınmanın 2,5–2,8°C aralığına çıkacağını gösterdi; 1,5°C eşiği 2030'larda muhtemelen geçilecek. 2023'te küresel ortalama sıcaklık sanayi öncesine göre ilk kez yıl ortalaması bazında 1,45°C'yi aştı (WMO). Yine de Paris Anlaşması yalnızca bir hedef olarak değil, bir alt-yapı olarak başarılıdır: emisyonların nereye gittiğini ölçen, fosil yakıt teşviklerini sayan, iklim risklerini finansal raporlamaya bağlayan kurumsal ekosistemin tamamı bu çerçevenin altında inşa edildi. Trump'ın ikinci kez çekilmesi (Ocak 2025) anlaşmanın ABD dışı omurgasını test ediyor; AB Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) ve Çin'in 2024 ihracat üstünlüğü, iklimin artık iklim politikasından çıkıp endüstri politikasının kalbine yerleştiğini gösteriyor.