EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

M87 kara deliğinin 10 Nisan 2019'da dünyaya gösterilen görüntüsü. Halka, kara deliği çevreleyen sıcak plazmadan; ortadaki gölge, ışığın geri dönemediği olay ufkundan kaynaklanır. Bir kara delik 'görmek' aslında onun yokluğunun etrafındaki ışığı görmektir.CC BY 4.0

10 Nisan 2019 · Event Horizon Telescope — küresel ağ (8 gözlemevi)

Bir kara deliğin ilk doğrudan görüntüsü

Paylaş

Event Horizon Telescope iş birliği, M87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin etrafındaki ışık halkasını görüntüleyerek bir asır boyunca yalnızca denklemlerde yaşayan bir nesneyi gözle görülür kıldı.

10 Nisan 2019'da Brüksel, Washington, Santiago, Şanghay, Taipei ve Tokyo'da eş zamanlı basın toplantıları yapıldı. Ekranlara aynı kare yansıdı: turuncu-altın bir halka ve ortasında derin bir karanlık. Görüntülenen şey, Dünya'dan 55 milyon ışık yılı uzaktaki M87 galaksisinin merkezindeki kara delikti — kütlesi yaklaşık 6,5 milyar güneş kütlesi. Halka, kara deliğin etrafında dönen sıcak plazmadan gelen ışıktı; ortadaki karanlık, ışığın bir daha geri dönmediği bölgenin — olay ufkunun — gölgesiydi. Bir kara delik tanım gereği ışık yaymaz; insanlık ilk kez bir kara deliğin yokluğunun çevresindeki ışığı görüyordu.

Teknik, Event Horizon Telescope adı verilen 'sanal bir teleskop'tu. Tek bir devasa anten yerine, dünya çapına yayılmış sekiz radyo teleskop — Şili'deki ALMA'dan Güney Kutbu'ndaki SPT'ye — aynı anda M87'yi gözlemledi. 'Çok uzun temelli enterferometri' (VLBI) yöntemiyle veriler eşleştirildiğinde, Dünya büyüklüğünde bir teleskop kuran çözünürlük elde edildi. Toplanan veri 5 petabayttı; internetten taşınamayacak kadar büyük olduğu için fiziksel disklerle uçaklara yüklendi. İki yıl süren işleme aşamasında dört ayrı algoritma ekibi, birbirini görmeden bağımsızca aynı görüntüye ulaşmak zorundaydı. MIT'den Katie Bouman'ın liderlik ettiği görüntü oluşturma algoritmaları bu doğrulama mimarisinin merkezindeydi.

Görüntü, genel göreliliğin bir sınamasıydı: halkanın çapı (yaklaşık 42 mikro-yay saniyesi) ve şekli, Einstein'ın denklemlerinin öngördüğü değerlerle birebir uyuşuyordu. 2021'de aynı kara delik bu kez polarize ışıkta görüntülendi — manyetik alan yapısı ortaya çıktı. 2022 Mayıs'ında EHT, kendi galaksimiz Samanyolu'nun merkezindeki kara delik Sagittarius A*'ın görüntüsünü yayımladı. M87'nin bin kat daha küçük olmasına rağmen, Sagittarius A* da aynı halka geometrisini gösterdi: kara delikler gerçekten kuramın öngördüğü biçimdedir.

Bu görüntü bilimsel bir veri olduğu kadar kültürel bir simgedir. Bir asır önce Einstein'ın kâğıt üstünde çözdüğü, 1960'larda kuramsal olarak isimlendirilen, 1970'lerde dolaylı kanıtlarla varlığı kabul edilen kara delik, artık doğrudan görüntülenmiş bir gök cismidir. Çocukluğunda çizgi roman gibi anlatılan bir nesne, bilim insanlarının ekranındaki bir fotoğraf oldu.

Galeri

Kaynaklar