Görsel: Arne MüselerCC BY-SA 3.0 dekaynak sayfası ↗değiştirildi
Aralık 2020 · Mainz, Almanya
mRNA aşıları: hücreye tarif göndermek
Virüsün genetik dizisi yayımlandıktan on bir ay sonra iki mRNA aşısı onaylandı. Aşı artık zayıflatılmış bir mikrop değil, hücreye tek bir proteini üretmesini söyleyen bir talimattı.
Geleneksel aşılar, bağışıklık sistemine tanıtmak istedikleri mikrobun kendisini —öldürülmüş, zayıflatılmış ya da parçalanmış halde— taşır; üretimi aylar süren biyolojik bir süreçtir. mRNA aşıları bu adımı atlar: hücreye, virüsün yüzeyindeki proteini kendisinin üretmesini söyleyen bir haberci RNA parçası verilir. Vücut proteini üretir, bağışıklık sistemi onu tanır, mRNA birkaç gün içinde parçalanır.
Fikir yeni değildi; 1990'lardan beri üzerinde çalışılıyordu ve iki temel sorunu vardı — çıplak mRNA hücreye girmeden bozuluyor, girdiğinde de şiddetli bir bağışıklık tepkisi tetikliyordu. Katalin Karikó ile Drew Weissman'ın 2005'te yayımladığı, RNA'nın yapı taşlarından birinin değiştirilmesine dayanan çözüm bu tepkiyi bastırdı; lipit nanopartikül taşıyıcıları da molekülü hücreye ulaştırdı. Bu iki buluş olmasaydı 2020'deki hız mümkün değildi. Karikó ile Weissman 2023'te Nobel Tıp Ödülü'nü aldı.
SARS-CoV-2'nin dizisi Ocak 2020'de yayımlandığında aşı tasarımı günler sürdü; kalan on bir ay klinik denemelere, üretime ve düzenleyici onaya gitti. Bu, daha önce en hızlısı dört yıl olan bir sürecin kısalmasıydı ve büyük ölçüde paralel yürütülen denemeler ile önceden üstlenilen üretim riskiyle sağlandı. Sonuç eşit dağılmadı: 2021 boyunca yüksek gelirli ülkelerde aşılama oranı yüzde yetmişi aşarken düşük gelirli ülkelerde yüzde on civarında kaldı; patent muafiyeti tartışması Dünya Ticaret Örgütü'nde sürdü. Aynı platform bugün grip, RSV ve kişiye özel kanser aşılarında deneniyor.
Konum
Mainz, Almanya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023 — Scientific Background — Nobel Assembly, Karolinska Institutet
- Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine (Polack et al.) — New England Journal of Medicine
- Global COVID-19 vaccination coverage — WHO — World Health Organization