EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Eoraptor lunensis, yaklaşık 231 milyon yıl önce günümüz Arjantin'inde yaşayan en erken dinozorlardan biridir. 1 metreyi geçmeyen bu küçük iki ayaklı, sonraki dev sauropodların ve theropodların mütevazı atasıdır; zamanın hâkimi değil, geleceğin habercisiydi.CC BY 2.0

yaklaşık 230 milyon yıl önce

Dinozorların yükselişi

Paylaş

Permiyen yokoluşunun boşalttığı ekolojik nişlerde, Triyas'ın küçük iki ayaklı dinozorları 165 milyon yıl sürecek bir hakimiyetin ilk adımını attı.

Yaklaşık 252 milyon yıl önce Permiyen-Triyas yokoluşu, Dünya tarihinin en büyük kitlesel ölümüydü: tüm denizel türlerin yaklaşık yüzde doksan altısı, kara omurgalılarının ise yüzde yetmiş kadarı yok oldu. Geride kalan canlılar için bu bir yıkım değil, aynı zamanda fırsattı — boş kalan ekolojik nişler, herhangi bir grubun doldurabileceği açık alanlar anlamına geliyordu.

Triyas'ın ilk yarısında bu fırsatı en başta kertenkele benzeri rauisuşiler ve aetosaur türleri değerlendirdi. Ama Triyas'ın ortasında, yaklaşık 230 milyon yıl önce, küçük, çevik, iki ya da dört ayaklı bir sürüngen grubu belirdi: dinozorlardı. Güney Amerika'da bulunan Eoraptor lunensis ve Herrerasaurus ischigualastensis, bilinen en eski dinozorlar arasındadır; her ikisi de modern Arjantin topraklarında, Ischigualasto formasyonunda bulunmuştur.

İlk dinozorlar göz alıcı değildi: boyutları birkaç kilogramdan fazla değildi ve dönemin hâkim kara hayvanlarıyla kıyaslanmaya bile gelmeyecek kadar küçüktü. Ancak onları fark yaratan şey büyüklük değil, fizyoloji ve postürüydü. Diğer sürüngellerden farklı olarak, bacakları gövdenin yanına değil doğrudan altına yerleşmişti — bu duruş hem daha hızlı hareketi hem de daha az enerji harcamasını sağladı.

Triyas'ın sonundaki ikinci büyük yokoluş (yaklaşık 201 milyon yıl önce), rakiplerinin büyük bölümünü ortadan kaldırdı ve dinozorların önündeki son engeli de kaldırdı. Jurasik'in başında artık tartışmasız hâkim hayvanlar olmuşlardı — titanik sauropodlardan uçan pterosaurlara, pençeli theropodlara uzanan olağanüstü çeşitlilikleriyle Kretase'nin sonuna kadar 165 milyon yıl boyunca Dünya'ya hükmedeceklerdi. Bu hakimiyetin torunları — kuşlar — bugün hâlâ gökyüzündedir.

Kaynaklar