EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Bihar'daki Vaishali Aşoka sütunu yerinde duran ender örneklerden biridir. Sütun yüzeylerine kazınan fermanlar, bir kralın halkına doğrudan ve yazılı olarak seslendiği bilinen en erken örnektir.CC BY-SA 2.5

yaklaşık İÖ 269 – 232 (Aşoka'nın saltanatı) · Maurya İmparatorluğu — bugünkü Hindistan, Pakistan, Nepal, Bangladeş ve doğu Afganistan

Aşoka'nın fermanları: bir imparatorluğun taşa kazınmış vicdanı

Paylaş

Maurya imparatoru Aşoka, Kalinga savaşının ardından şiddet siyasetinden vazgeçtiğini ilan etti ve yönetim ilkelerini — hoşgörü, hayvan koruması, kamu hizmetleri — Hindistan'ın dört bir yanına dikilen kaya ve sütunlara 33 ferman halinde kazıttı. Bu yazıtlar, Güney Asya'da bilinen en erken imparatorluk söylemidir.

Aşoka, İÖ 268 dolaylarında dedesi Çandragupta'nın kurduğu Maurya tahtına çıktığında, imparatorluk Hindistan'ın büyük bölümünü, bugünkü Afganistan'ın doğusunu ve Bengal Körfezi'ne kadar uzanan toprakları kapsıyordu. Saltanatının ilk yıllarında Aşoka, doğudaki bağımsız Kalinga krallığına büyük bir sefer açtı (İÖ ~261). Kendi sözlerine göre savaşta yüz bin kişi öldü, çok daha fazlası sürgün edildi. XIII. Büyük Kaya Fermanı'nda Aşoka, bu kayıpların kendisinde derin bir pişmanlık yarattığını, bundan sonra fetihten değil 'Dhamma yoluyla fetih'ten — yani ahlaki ikna, örnek ve hizmetten — söz edeceğini bildirir. Bu, antik bir hükümdarın kendi şiddetini halka açık biçimde yargıladığı bilinen ilk metindir.

Aşoka'nın 'Dhamma'sı, dar bir mezhep çağrısı değildi. Budist topluluğa açıkça destek verse de — örneğin İÖ 250 dolaylarında Üçüncü Budist Konsili'ni topladı ve oğlu Mahinda'yı Seylan'a (Sri Lanka) misyona gönderdi — kazıttığı buyruklarda bütün dinlere saygı, ana-babaya itaat, kölelere ve hizmetkârlara iyi davranma, gereksiz hayvan kesiminden kaçınma, kamu kuyuları ve şifa yerleri kurma gibi geniş bir ahlak çerçevesi öne çıkar. VII. Sütun Fermanı, hac yollarına gölge ağaçları diktirdiğini ve hem insanlar hem hayvanlar için hekimlik düzenlettiğini söyler.

Fermanlar imparatorluğun üç ucuna yayıldı: Hint-Aryan Brahmi yazısıyla iç bölgelerde, kuzeybatıda (bugünkü Pakistan'ın Şahbazgarhi ve Mansehra bölgelerinde) Aramî kökenli Kharoşthi ile, Kandahar yakınlarında ise Yunanca ve Aramca olarak. Bu çok yazılı, çok dilli yapı, hem imparatorluğun gerçek genişliğini gösterir hem de Aşoka'nın yerel halklara kendi dillerinden seslenme kaygısını. Brahmi yazısının deşifre edilmesi, 1837'de James Prinsep'in Aşoka yazıtlarını okumayı başarmasıyla mümkün oldu — sütun ve kayalardaki adı yüzyıllarca okunamamıştı.

Maurya devleti Aşoka'nın ölümünden (İÖ ~232) sonra hızla zayıfladı ve yarım yüzyıl içinde dağıldı. Ama fermanların etkisi devlet sınırlarını aştı. Aşoka'nın gönderdiği misyonlar Budizm'i Seylan, Orta Asya, sonra Çin ve uzak Doğu Asya'ya taşıdı — bugün dünyanın yarım milyardan fazla Budistini doğrudan bu yayılma çizgisine bağlamak mümkündür. Modern Hindistan, bağımsızlığını ilan ederken devlet amblemini Sarnath'daki Aşoka sütununun aslanlı başlığından, bayrak çarkını ise yine Aşoka sütunlarında geçen Dhamma çarkından aldı; tarihte ahlaki söylemin kalıcılığının ender bir örneğidir.

Konum

Maurya İmparatorluğu — bugünkü Hindistan, Pakistan, Nepal, Bangladeş ve doğu Afganistan · OpenStreetMap →

Kaynaklar