yaklaşık 2,6 milyon yıl önce · Doğu Afrika (Gona, Ledi-Geraru, Olduvai)
Oldovan: yontulmuş taşın icadı
Doğu Afrika'da yaklaşık 2,6 milyon yıl öncesine tarihlenen Oldovan endüstrisi, sistemli olarak yontulmuş bilinen en eski taş alet kültürüdür; hominin tarihinde sistemli teknolojinin başlangıcını işaretler.
Bir taşın başka bir taşa kasıtlı vurularak keskin bir kenar elde edilmesi — bugün bize sıradan görünebilir, ama 2,6 milyon yıl önce yapıldığında, kasıtlı planlama, malzeme bilgisi ve fiziksel beceriyi tek bir eyleme yığan bir bilişsel sıçramaydı. Etiyopya'daki Gona ve Ledi-Geraru sahaları ile Tanzanya'daki Olduvai Boğazı'nda bulunan basit "choppers" (yontucular), kazıyıcılar ve keskin yontuklar Oldovan endüstrisinin temel imzasıdır. Endüstri adını da Olduvai'den alır — orada 1930'larda Mary Leakey bu aletleri sistematik biçimde belgeledi.
Oldovan'ı kim yaptı? Klasik cevap Homo habilis idi; ama 2015'te Kenya'daki Lomekwi sahasında 3,3 milyon yıllık çok daha kaba aletler bulundu — Homo cinsi henüz ortada yokken. Bu, alet yapımının yalnızca Homo'ya özgü olmadığını, Australopithecus benzeri öncüllerin de yaptığını gösteriyor olabilir. Hâlâ tartışmalı.
Kritik nokta aletlerin nasıl kullanıldığı: kesici kenar et keser, kemik kırar, sert bitki köklerini soyar. Yırtıcı leşinden et çekip kemikten ilik çıkarmak hominin diyetine kalori-yoğun protein kazandırdı. Çoğu antropolog bu enerji akışını beyin büyümesinin ön koşulu olarak görüyor; et ve ilik tüketmeden devasa beyin sürdürülemezdi.
Oldovan teknolojisi yaklaşık 1 milyon yıl boyunca neredeyse değişmeden devam etti. Ancak 1,7 milyon yıl önce Homo erectus ile birlikte daha sistemli, simetrik Acheul el baltası ortaya çıkacak; alet yapımı yeni bir evreye girecek. Oldovan basitliği aldatıcıdır: insan teknolojisi piramidinin temel taşı budur.
Konum
Doğu Afrika (Gona, Ledi-Geraru, Olduvai) · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Oldowan Stone Tools — Smithsonian Human Origins Program — Smithsonian National Museum of Natural History
- 3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya — Nature — Nature
- The Oldowan — World Archaeology — Taylor & Francis