İÖ 1. yüzyıl, Roma cumhuriyetini yıllarca süren iç savaşlara sürükledi. Sulla, Pompey, Julius Caesar gibi güçlü generaller anayasal çerçeveyi aşan kişisel iktidarlar kurdu; Caesar'ın İÖ 44'te suikastle öldürülmesi düzeni daha da kırdı. Sonraki on üç yılda evlatlık oğlu Octavianus ile Marcus Antonius çatıştı; Actium Deniz Savaşı'nda (İÖ 31) Octavianus kazandı ve Roma dünyasının tek hâkimi oldu.

Octavianus 19 yıl boyunca *imperator* unvanıyla yönetti ama kendisini hiçbir zaman "kral" ilan etmedi — Romalıların kralı (*rex*) sözünden duyduğu derin tiksintiyi iyi biliyordu. İÖ 27'de Senato'ya yetkilerini iade etme jesti yaptı; karşılığında Senato kendisine "Augustus" (yüce, kutsal) unvanını verdi, ordu komutasını ve eyalet yönetimini fiilen üzerinde bıraktı. Cumhuriyet kurumları — Senato, konsüller, halk meclisleri — yerinde kaldı; ama gerçek karar gücü tek bir kişinin elinde toplandı. Bu çift yapı, *principatus*, Roma'nın yeni yönetim modeli oldu.

Augustus döneminde Akdeniz'i çevreleyen geniş bir alan yaklaşık iki yüzyıl sürecek *Pax Romana*'ya girdi: göreceli barış, yol ağları, ortak para, hukuk sistemi ve yoğun ticaret. Şair Vergilius, tarihçi Livius, mimar Vitruvius bu dönemde yaşadı. Augustus'un getirdiği sistemin biçimi yüzyıllar boyunca Avrupa monarşilerine model oldu — Almanca "Kaiser" ve Rusça "Çar" sözcükleri doğrudan "Caesar"dan gelir.