yaklaşık 335 milyon yıl önce
Pangaea: son büyük süperkıta
Karbonifer-Permiyen sınırında tüm karalar tek bir süperkıtada birleşti. Pangaea yaklaşık 175 milyon yıl önce parçalanmaya başlayana dek yaşam, iklim ve evrim üzerinde derin izler bıraktı.
Pangaea, Yunanca'da "tüm Dünya" anlamına gelir ve gerçekten de bu ismi hak eder: yaklaşık 335 milyon yıl önce Karbonifer döneminin sonlarında Gondwana ile Laurasia'nın çarpışmasıyla tüm büyük kara parçaları tek bir dev kıtada birleşti. Jeofiziğin öncüsü Alfred Wegener bu konfigürasyonu 1912'de kıta kayması hipotezinin kanıtı olarak sunmuştu; onlarca yıl alaya alınan bu fikir, plaka tektoniğinin 1960'larda yerleşmesiyle kesin olarak doğrulandı.
Pangaea döneminin iklimi, tek bir karanın varlığıyla şekillendi. Kıtanın iç kesimleri, ısıyı düzenleyen okyanus akıntılarından çok uzak kaldığı için aşırı kıta iklimiyle kuşatıldı: yazları kavurucu sıcak, kışları dondurucu soğuk, yağışın büyük bölümü kıyı şeridinde. Bu nedenle süperkıtanın geniş iç kesimleri neredeyse tamamen çöl ya da mevsimlik step görünümündeydi. Buna karşın karbonifer kömür ormanlarının mirasçısı olan tropikal kıyı bölgelerinde zengin bir bitki örtüsü gelişmeye devam etti.
Pangaea'nın varoluşu biyocoğrafyayı radikal biçimde dönüştürdü. Kıtalar birleşince daha önce ayrı evrimleşen türler aynı kara kütlesinde karşılaştı; bu hem türleşmeyi hem de toplu yok oluşu hızlandırdı. Tetrapodların (dört ayaklı omurgalıların) kıtalar arası yayılması bu dönemde gerçekleşti. Süperkıtanın güney kesimlerindeki Permiyen bitki toplulukları (Glossopteris florası), fosil kayıtlarında birbirini takip eden uzak kıtalarda bulunmasıyla kıta kaymasının en güçlü biyolojik kanıtlarından biri oldu.
Yaklaşık 201 milyon yıl önce başlayan ve yaklaşık 175 milyon yıl önce hız kazanan ayrışma süreci, bugünkü kıta konfigürasyonunun temellerini attı. Atlantik Okyanusu açıldı, Hint Okyanusu şekillendi; evrimsel izolasyon yeniden başladı — bu kopuş, kangarudan mangrovaya kadar her şeyin ayrı kollardan evrimlenmesini mümkün kıldı.
Kaynaklar
- Pangea — USGS This Dynamic Earth — USGS
- The assembly and breakup of Pangea — Nature Communications