yaklaşık 372–359 milyon yıl önce · Küresel; en güçlü kanıtlar Kuzey Amerika, Avrupa ve Çin sığ deniz katmanlarında
Geç Devoniyen yok oluşu
Geç Devoniyen'de yaklaşık 13 milyon yıla yayılan iki ana darbe (Kellwasser ve Hangenberg), sığ deniz ekosistemlerini sarstı; mercan resifleri ve plakoderm balıklar büyük ölçüde silindi.
Beş büyük yok oluştan biri sayılan Geç Devoniyen krizleri, tek bir kötü gün değildir; jeolojik kayıtta birbirinden ayrılabilen iki ana darbe ve aralarına serpilmiş daha küçük olaylar dizisidir. İlki Kellwasser olayıdır (yaklaşık 372 milyon yıl önce, Frasniyen–Famenniyen sınırı); ikincisi Hangenberg olayıdır (yaklaşık 359 milyon yıl önce, Devoniyen–Karbon sınırı). En çok deniz canlıları etkilendi: sığ resif inşacıları (stromatoporoidler, tabulat ve rugoz mercanlar), brakiyopodlar ve trilobitler büyük ölçüde azaldı; çağın simgesi olan zırhlı plakoderm balıklar tamamen silindi.
Tetikleyiciler hakkındaki en güçlü açıklamalar çevresel sistem değişimine işaret eder. Karaya çıkan damarlı bitki örtüsünün hızla yayılması, derin köklerle kayaları parçalayıp besin tuzlarını okyanusa yıkadı; bu, sığ denizlerde aşırı yosun büyümesi ve sonrasında yaygın oksijensiz koşullar (anoksik olaylar) yarattı. Aynı dönemde küresel iklim soğudu, deniz seviyesi dalgalandı, büyük volkanizma kanıtları kabuk kayıtlarında görülür. Bu etkenlerin bileşkesi, türlerin ortadan kaybolmasından çok yeni türleşmenin durması olarak iz bıraktı — kayıp uzun bir biyojenez sessizliğidir.
Devoniyen'in mirası, kara omurgalılarının ilk adımlarıyla doludur (ilk tetrapodlar yaklaşık aynı dönemde bilinir). Yok oluşlar bu sahneyi kapatmasa da yeniden çizdi: Karbon döneminde ortaya çıkan dev böcekler, geniş kömür ormanları ve ilk sürüngenlere uzanan kapı bu dönüşümün ardından açıldı.
Kaynaklar
- Late Devonian extinction — Encyclopaedia Britannica
- Mass Extinctions — Smithsonian Paleobiology — Smithsonian National Museum of Natural History