yaklaşık 375 milyon yıl önce · Sığ tatlı sular ve nehir ağzı çamurları; bilinen en iyi örnekler bugünkü Kanada Arktiği
Karaya çıkış: ilk dört ayaklılar
Geç Devoniyen'in sığ sularında, ekli yüzgeçleri olan loblu balıklardan dört ayaklı omurgalılara uzanan bir geçiş yaşandı — Tiktaalik gibi ara fosiller, balıktan amfibiye uzanan değişimi adım adım gösterir.
Karasal omurgalıların öyküsü suda başlar. Devoniyen dönemi sığ sularında yaşayan loblu yüzgeçli balıkların bazıları, omuz–dirsek–bilek benzeri eklemlere sahip iç iskelete sahipti. Bu hat içinde, akarsu kıyıları ve bataklıklarda yaşayan birkaç tür, kısa süreler için karaya çıkabilecek vücut planına ulaştı. 2004'te Kanada Arktiği'nde bulunan Tiktaalik roseae, bu geçişin en iyi belgelenmiş örneklerinden biridir: balığa özgü pulları ve solungaçları korurken, dört ayaklılarda göreceğimiz omurga, omuz kemikleri, hareketli boyun ve sağlam kaburgaları taşır. Aynı katmanlarda Acanthostega ve Ichthyostega gibi erken dört ayaklılar, sekiz parmaklı ayaklarla suda ve sığ kıyıda yaşayan biçimleriyle bilinir.
Değişim ani bir 'sudan çıkış' değildi. Sığ, sıcak, oksijeni azalmış sularda bitki kökleri ve devrik gövdelerle dolu zeminin üzerinde ilerleyebilen, başını kaldırıp havayı solunum desteği olarak kullanabilen canlılar avantajlıydı. Yüzgeç–uzuv eşiği, gerekli olduğunda kullanılan bir özellikti; çevre baskısı altında yavaş yavaş kalıcı bir karasal yaşam biçimine evrildi.
Sonuçları geniştir: tüm amfibiler, sürüngenler, kuşlar ve memeliler — yani biz — bu geçişin uzak torunlarıdır. Karasal omurgalı dallanması Devoniyen sonundaki yok oluşları atlatarak Karbon ve sonrasındaki büyük çeşitlenmenin temelini attı. Tiktaalik'in iskeleti bu nedenle yalnızca bir fosil değil, evrimsel bir ara halkadır.
Konum
Sığ tatlı sular ve nehir ağzı çamurları; bilinen en iyi örnekler bugünkü Kanada Arktiği · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Tiktaalik roseae — Encyclopaedia Britannica
- Your Inner Fish — Tiktaalik discovery — University of Chicago