EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Ay'ın arka yüzü, Geç Ağır Bombardıman'ın en açık kaydını taşır: kraterin krater üzerine biriktiği, mare lavlarının silemediği bir yüzey — iç Güneş Sistemi'ni döven dönemin donmuş arşivi.Public Domain

yaklaşık 4,1–3,8 milyar yıl önce

Geç Ağır Bombardıman

Paylaş

Güneş Sistemi'nin ilk 700 milyon yılında asteroitler ve kuyrukluyıldızlar iç gezegenlere şiddetle çarptı. Ay yüzeyindeki devasa havzalar bu dönemin kalıcı izleridir. LHB, Dünya'da yaşamın başlamasını hem engellemiş hem de hızlandırmış olabilir.

Geç Ağır Bombardıman (Late Heavy Bombardment — LHB), Güneş Sistemi'nin oluşumundan yaklaşık 700 milyon yıl sonra, 4,1 ile 3,8 milyar yıl önce arasına tarihlenen yoğun çarpma dönemine verilen addır. Bu dönemde asteroitler ve kuyrukluyıldızlar, iç Güneş Sistemi gezegenlerine — başta Ay, Mars ve Merkür olmak üzere Dünya'ya da — olağandışı bir sıklık ve şiddetle çarptı.

Ay'daki büyük havzaların büyük çoğunluğu, örneğin 2.500 km çapındaki Güney Kutbu-Aitken Havzası ve Mare İmbrium, bu dönemde oluştu. Radyometrik tarihleme çalışmaları havza kayalarının yaşını 4,1–3,8 Gya aralığına yerleştirmekte; bu da bombardımanın ani ve yoğun bir dönemde gerçekleştiğine işaret etmektedir. Bununla birlikte bazı jeologlar, görülen birikmeleşmenin sürekli bir arka plan bombardımanının bitiş aşamasını yansıtıyor olabileceğini öne sürmekte ve "geç ağır" nitelendirmesini tartışmaya açmaktadır.

Dünya için sonuçlar muğlak ve tartışmalıdır. Bir yoruma göre LHB, o güne dek oluşmuş herhangi bir ilkel yaşam formunu ve sıvı su ortamını tekrar tekrar imha etmiş; bu da yaşamın ancak bombardımanın azaldığı 3,8 Gya civarında kalıcı biçimde tutunabildiğini düşündürmektedir. Öte yandan bazı astrobiologlar, kuyrukluyıldızların Dünya'ya büyük miktarda su ve organik molekül taşımış olabileceğini savunmaktadır — bu görüşe göre LHB, yaşamın önkoşullarından birini sağlamış da olabilir. Hangi tablonun daha doğru olduğu hâlâ tartışma konusudur.

Gezegensel ölçekte LHB, iç Güneş Sistemi'nin yüzeysel jeolojisini kökten biçimlendirdi. Büyük çarpmalar kraterleri gömüp yeniden eritti, kabuğu karıştırdı ve ısı akısını değiştirdi. Dünya'nın aktif jeolojisi eski kraterleri büyük ölçüde silmiş olsa da Ay, bu dönemin donmuş bir kaydı olarak araştırmacılara değerli veriler sunmaya devam etmektedir.

Kaynaklar