15 Mart İÖ 44 · Pompey Tiyatrosu'nun kuratoriumu, Roma
Jül Sezar suikastı: Cumhuriyet'in son perdesi
Ömür boyu diktatör ilan edilen Jül Sezar, İÖ 44'ün Mart İdleri'nde 60'tan fazla senatörün kurduğu bir komplo sonucunda Pompey Tiyatrosu'nun kuratoriumunda öldürüldü; suikast Cumhuriyet'i kurtaramadı, tam tersine İmparatorluğun yolunu açtı.
İÖ 49'da Sezar, ordusuyla birlikte Rubicon ırmağını geçerek Roma'nın temel iç savaş yasağını çiğnedi. Sonraki dört yıl içinde rakibi Pompeius'u Yunanistan'da, Pompeius yanlılarını Mısır, Afrika ve İspanya'da yendi. İÖ 44 Şubat'ında kendisine dictator perpetuo — ömür boyu diktatör — unvanı verildi. Bu, Roma siyasi kültürünün temel taşı olan magistralık sınırlarının açıkça aşılmasıydı.
Senato içinde — pek çoğu Sezar'ın bizzat affettiği eski Pompeius yanlıları, içlerinde Marcus Brutus ve Cassius — bir komplo şekillendi. 15 Mart günü Sezar, Pompey Tiyatrosu'na bağlı kuratoriumda toplanan Senato oturumuna girdiğinde yaklaşık 60 senatör tarafından çevrelendi. Antik kaynaklar (Suetonius, Plutarkhos, Appianos) 23 bıçak yarasından söz eder. Sezar'ın Brutus'a söylediği rivayet edilen 'Et tu, Brute?' sözleri Shakespeare'e aittir; Suetonius Yunanca 'kai sy, teknon' ('sen de mi, evladım') ifadesini aktarır ama gerçekliği şüphelidir.
Komplonun siyasi amacı Cumhuriyet'i yeniden kurmaktı; pratik sonucu tam tersi oldu. Mark Antonius ve Sezar'ın evlatlığı Octavianus, halkın kızgınlığını arkalarına alarak suikastçıları kovaladı. Onları İÖ 42'de Philippi'de yendiler. Sonraki on yıllık iktidar mücadelesi Octavianus'un İÖ 31 Aktium'da Antonius'u yenmesiyle bitti. İÖ 27'de Octavianus, 'Augustus' unvanıyla ilk Roma imparatoru oldu.
Mart İdleri'ne yüklenen sembolik ağırlık olayın kendisinden büyüktür. Roma Cumhuriyeti zaten on yıllardır iç savaş, kıyım ve oligarşik kilitlenme içindeydi; Sezar'ın ölümü bu krizi çözmedi, sadece son sayfasını yazdı. Yine de Avrupa siyasi hayal gücünde 'tiranlığa karşı suikast' anlatısı bu sahneyle kalıplandı — Rönesans'tan modern devrimlere kadar tekrar tekrar başvurulan bir referans hâline geldi.
Konum
Pompey Tiyatrosu'nun kuratoriumu, Roma · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- Assassination of Julius Caesar — Encyclopaedia Britannica — Britannica
- The Assassination of Julius Caesar: A People's History of Ancient Rome — Michael Parenti — The New Press
- Suetonius, The Lives of the Twelve Caesars — Divus Julius — LacusCurtius / University of Chicago