yaklaşık 470 milyon yıl önce
Karaların yeşermesi: ilk kara bitkileri
Ordovisyen döneminde alg kökenli bitkiler suyu terk edip karaya çıktı; bu geçiş oksijeni artırdı, karbondioksiti düşürdü ve kara yaşamının temelini kurdu.
Yaklaşık 470 milyon yıl önce, Ordovisyen döneminin ortasında, yeşil alglerin bir kolu suyu terk ederek karaya adım attı. Bu görünürde küçük geçiş, Dünya'nın biyosferi ve iklimi açısından köklü bir dönüşümün başlangıcıydı.
İlk kara bitkileri, bugünkü karayosunlarına ve ciğerotlarına benzer basit, damarsız yapılardı; kök sistemi yerine rizoidler kullanıyor, sporla üreyor, su yanından fazla uzaklaşamıyorlardı. Ancak karasal koşullara uyum büyük sorunlar getiriyordu: kuraklık, yerçekimi ve ışık için rekabet. Bu baskılar zamanla iletim dokusunun (ksilem ve floem) gelişimini tetikledi. Yaklaşık 425 milyon yıl önce yaşamış Cooksonia, bugüne ulaşan en eski iletim dokulu kara bitkisi fosillerinden birini temsil eder: birkaç santimetrelik, dalsız, sporları uçlarında taşıyan küçük saplardı bunlar; ama içlerindeki iletim kanalları geleceğin tüm ağaç ve çiçekli bitkilerinin taslağını çiziyordu.
Bitkilerin karaya yerleşmesi atmosferi doğrudan değiştirdi. Fotosentez yoluyla üretilen oksijen, Devoniyen boyunca belirgin biçimde arttı. Eş zamanlı olarak karbondioksit düştü — bu hem iklimi soğuttu hem de bitkilerin kaya yüzeylerindeki kimyasal çözülme hızını (biyolojik ayrışma) artırmasına yol açtı; ayrışma ürünleri okyanuslara taşınarak denizdeki yaşama da besin sağladı.
Bitki kökleri toprağı tutmaya, erozyonu yavaşlatmaya ve organik madde biriktirmeye başladı — bugünkü anlamda toprak ilk kez bu süreçle oluştu. Bu gelişme olmaksızın karada böcek, amfibi, sürüngen ve memelilerin evrimlenmesi mümkün olamazdı. Sonraki 100 milyon yıl içinde bitkiler dev ormanlara dönüşecek, Karbonifer'in kömür ormanları ortaya çıkacak ve atmosferdeki oksijen zirve yapacaktı. İlk kara bitkisinin attığı o küçük adım, Dünya'nın tüm kara ekosistemlerinin başlangıç noktasıdır.
Kaynaklar
- The origin of land plants: a matter of mycotrophism — Current Opinion in Plant Biology
- Ordovician land plants — Smithsonian National Museum of Natural History — Smithsonian Institution
- The terrestrialization of Earth: how land plants changed the planet — Nature Plants