yaklaşık 50 milyon yıl önce · Hindistan-Avrasya plaka sınırı; Himalaya dağ kuşağı
Hindistan Asya'ya çarpıyor: Himalayalar yükseliyor
Gondwana'dan kopan Hindistan plakası, yüz milyon yıllık kuzey göçünün ardından Avrasya plakasıyla çarpıştı; arada sıkışan Tetis Okyanusu kapandı, kabuk üst üste binerek dünyanın en yüksek dağ kuşağını yarattı.
Yaklaşık 140 milyon yıl önce Gondwana süperkıtasından kopan Hindistan plakası, yılda 15–20 santimetreyi bulan olağandışı bir hızla kuzeye doğru sürüklenmeye başladı. Aradaki Tetis Okyanusu kapandıkça okyanusal kabuk Avrasya altına daldı; yaklaşık 50 milyon yıl önce iki kıta kütlesi tam temasa geçti. Çarpışmadan sonra Hindistan hareketini durduramadı: levha o gün bu gündür kuzeye doğru yılda ~4 cm bastırmaya devam ediyor, ve dağlar hâlâ yükselmekte.
Çarpışmanın jeolojik sonuçları ölçeksizdir. Kıtasal kabuk okyanusal kabuktan çok daha kalın ve hafiftir; iki kıta dalamadığı için kabuk üst üste binmek, katlanmak ve kalınlaşmak zorunda kaldı. Bugün Himalayalar altındaki kabuk 70 km'den kalın — yerkürenin başka hiçbir yerinde rastlanmayan bir değer. Bu kalınlaşma, dünyanın en yüksek 14 doruğunu (8.000 metrenin üzerindeki tüm zirveler), Tibet Yaylası'nı, Karakorum'u ve Hindukuş'u ortak bir dağ sisteminin parçası yaptı.
İklim açısından da dönüştürücüydü. Tibet Yaylası'n ın yükselmesi Asya muson sistemini yarattı; yağmurun mevsimsel dağılımı kıtanın güney yüzünü besledi, kuzey iç bölgeleri ise kurudu. Himalayaların hızlı erozyonu, silikat kayaların ayrışmasını artırarak atmosferden karbondioksit çekti — uzun vadeli küresel soğumaya katkı sağladığı düşünülen bir mekanizmadır. Hindistan'ın çarpışması, Dünya yüzünün son 50 milyon yılında en geniş çaplı yeniden şekillenmesidir.
Konum
Hindistan-Avrasya plaka sınırı; Himalaya dağ kuşağı · OpenStreetMap →
Kaynaklar
- The Indian–Asian collision and the Himalayas — Encyclopaedia Britannica
- Geological Survey: India–Asia Collision — United States Geological Survey