İran platosunun güneybatısında yaşayan Pers boyunun reisi II. Kyros, İÖ 550'de büyükbabası Astyages'in Med devletini devirdi. Bir kuşak içinde Lidya (İÖ 547, Sardis'i alarak) ve Babil (İÖ 539) Akhamenid hâkimiyetine girdi; II. Kambyses Mısır'ı (İÖ 525) ekledi; I. Darius (İÖ 522 – 486) imparatorluğu doğuda İndüs vadisine, batıda Trakya'ya kadar genişletti. En geniş döneminde imparatorluk 5,5 milyon km²'lik bir alanı ve yaklaşık 50 milyon kişiyi kapsadı — o zamanki dünya nüfusunun yaklaşık yüzde kırkı.

Akhamenid yönetiminin kalıcı yeniliği yönetim modeliydi. Darius imparatorluğu yirmiye yakın *satraplığa* böldü; her satrap düzenli vergi öder, krallık denetçileri ("kralın gözleri") gönderilir, kraliyet yolu (Sardis–Susa, 2.700 km) atlı kuryelerle bir haftada aşılırdı. Bölgesel diller, dinler ve yasalar büyük ölçüde korundu — Kyros'un Babil'i aldıktan sonra Yahudileri Yeruşalim'e geri dönmeye izin vermesi (Ezra/Nehemya kitaplarında ve Kyros Silindiri'nde anlatılır) bu hoşgörü siyasetinin en bilinen örneğidir.

İmparatorluk Yunan şehir devletleriyle iki büyük savaşa girdi (Marathon 490, Salamis 480) — bu çatışmalar Batı tarihçiliğinde fazlaca yer kapladığı için Pers tarafı çoğu zaman "yenilen" olarak hatırlanır; oysa Akhamenidler iki yüzyıl daha hüküm sürdü. Sonu Büyük İskender'in fethiyle (İÖ 334–330) geldi; ama yönetim mirası — satraplık, çoklu kimlikli devlet, *Pax Persica* — Helenistik krallıklara ve sonra Roma'ya, oradan Bizans'a aktarıldı. Pers, dünyanın yönetilebilir olduğunu gösteren ilk büyük modeldi.