yaklaşık 575 milyon yıl önce
Ediacara biyotası: karmaşık yaşamın şafağı
Kambriya öncesinin gizemli çok hücreli canlıları — Dickinsonia, Charnia — hayvan mı, bitki mi, bambaşka bir krallık mı? Sorusu yanıtsız; varlıkları tartışmasız.
Kambriya patlamasından yaklaşık 40 milyon yıl önce, Kartopu Dünya'nın erimesinin yarattığı yeni okyanuslar bir organizma çeşitliliğine sahne oldu: Ediacara biyotası. İlk örnekleri 1946'da Güney Avustralya'nın Ediacara Tepeleri'nde bulunan bu fosiller, bugün Rusya'dan Çin'e, Namibya'dan Kanada'ya dünyanın dört bir yanındaki kayaçlarda tanımlanmaktadır.
Ediacara organizmaları şaşırtıcı derecede çeşitliydi; ama hepsi kabuğu, kemiği ve sert dış iskeleti olmayan yumuşak bedenli organizmalardı. Aralarında en iyi belgelenenlerden biri olan Dickinsonia, milyonlarca yıl boyunca 1 mm'den 1,4 metreye kadar uzanan bir beden büyüklüğü yelpazesinde deniz tabanında yaşadı. 2018'de bilim insanları, Dickinsonia fosillerinde sterol kalıntıları tespit ederek onu hayvanlar alemine ait en eski bilinen organizmalar arasına koydu — ama sınıflandırma tartışması sürmektedir. Charnia ise bitkiye benzese de fotosentez yapmayan, derinlerdeki okyanus tabanında yaşayan bir organizma olarak hayvan ya da mantar soyuna yakın görünmektedir.
Ediacara biyotasının en büyük gizemi biyolojik kimliği kadar sonu da tartışmalıdır. Kambriya sınırına gelindiğinde bu organizmaların büyük bölümü yok oldu; yerini hızla kabuk, göz ve eklemli uzuvlarla donanmış Kambriya hayvanları aldı. Bir görüşe göre Ediacara canlılarının tamamı soyları tükenen başarısız bir deney dalıydı; bir diğerine göre ise hayvan soylarının kökeni bu topluluğa uzanır. Son yıllarda yapılan izi fosil (trace fossil) bulguları, Ediacara döneminde aktif hareket eden ve büyük ihtimalle hayvan olan organizmaların varlığına işaret etmektedir.
Bu organizmaların gerçek evrimsel konumu ne olursa olsun, Ediacara biyotası yaşam tarihindeki bir eşiği temsil eder: mikroskobik dünyadan çok hücreli, makroskobik ve görünür bir biyosfere geçişin ilk büyük denemesi.
Kaynaklar
- The oldest animal: biomarker evidence for Dickinsonia as an early animal — Science
- Ediacaran biota: the dawn of animal life in the shadow of giant protists — Scientific Reports / Nature