EON𝑝𝑒𝑑𝑖𝑎

Başlangıçtan bugüne.

Talas muharebesinin şematik haritası. Sahanın görsel kanıtı yoktur; muharebenin tam yeri bile bugünkü Talas vadisinde tartışmalıdır. Şema, kuvvetlerin yönünü ve Karluk birliklerinin saf değiştirmesinin geometrisini sadeleştirilmiş biçimde verir.CC BY-SA 4.0

Temmuz 751 · Talas Nehri kıyısı, bugünkü Kırgızistan-Kazakistan sınırı

Talas Savaşı: kağıdın batıya yolu

Paylaş

Bugünkü Kırgızistan-Kazakistan sınırındaki Talas Nehri kıyısında, Abbasi Halifeliği ile Tang hanedanlığı orduları, Karluk Türklerinin saf değiştirmesiyle sonuçlanan bir muharebede karşılaştı. Çin'in İç Asya'ya doğru ilerleyişi durdu; muharebe sonrası dönemde kağıt yapım tekniğinin Semerkant üzerinden İslam dünyasına ve oradan Akdeniz'e yayıldığı kabul edilir.

8. yüzyılın ortasında İç Asya, doğudan Tang İmparatorluğu, batıdan Abbasi Halifeliği ve aralarında Türk-Soğd kentleri ile göçebe konfederasyonların hareket ettiği üç katmanlı bir alandı. Tang İmparatoru Xuanzong'un komutanı, Koreli asıllı general Gao Xianzhi, 747'den itibaren Pamir geçitlerinden batıya seferler düzenleyerek Tibet ve Türgiş baskısını kırmaya çalışıyordu. 750'de Gao'nun Taşkent (Çaç) emirini bir antlaşma altında öldürtmesi, bölge halkını Abbasilerden yardım istemeye yöneltti.

Abbasi valisi Ebu Müslim'in Horasan'dan gönderdiği kuvvetin komutanı Ziyad bin Salih ile Gao Xianzhi'nin Tang ordusu, 751 Temmuz'unun ilk haftalarında Talas Nehri kıyısında karşılaştı. Tarafların asker sayısı bilinmez — Arap kaynakları Çinlileri yüz bin gibi şişkin rakamlarla, Çin kaynakları ise Tang ordusunu otuz bin civarında verir; modern tahminler her iki ordunun da büyük olasılıkla on bin ile yirmi bin arası kuvvetler olduğunu söyler. Beş gün süren çatışmada, Tang ordusunun yan ve gerisindeki Karluk Türklerinin Abbasi tarafına geçmesi muharebenin kaderini belirledi. Gao Xianzhi az sayıda adamla geri çekilebildi; binlerce Tang askeri esir alındı.

Savaşın çağdaş Çin ya da Arap kayıtlarındaki yeri büyük değildir; her iki imparatorluk için de uzak bir sınır olayıydı. Yine de sonuçları kalıcı oldu: Tang ordusu birkaç yıl sonra patlayacak An Lushan İsyanı (755) yüzünden batıyı tamamen terk etti; Abbasilerin doğu sınırı İndus ve Aral arası bir yerde sabitlendi. Daha çarpıcı bir nokta, sonraki yüzyıllarda Müslüman yazarların — Sa'âlibî gibi — Talas savaşından kısa süre sonra Semerkant'ta kağıt üretiminin başladığını, bunun Çinli savaş esirleri aracılığıyla olduğunu söylemesidir. Modern tarihçiler bu hikayeyi temkinli karşılar — kağıt Orta Asya'da zaten bilinegelen bir teknolojiydi — ama 8. yüzyılın ikinci yarısında Semerkant ve Bağdat'ta kağıt atölyelerinin gerçekten yaygınlaştığı arkeolojik olarak doğrulanır.

Sonuç, parşömen ve papirüsten kâğıda geçişle Akdeniz dünyasının uzun bir teknolojik geçişine dönüştü. 9. yüzyılda Bağdat ve Kahire'de, 10. yüzyılda Endülüs'te (Şatıba/Játiva) kağıt fabrikaları çalışıyordu; 12. yüzyılda kağıt İtalya üzerinden Avrupa'ya yayıldı ve nihayet 15. yüzyılda matbaa için zemin oluşturdu. Bu uzun zincirin başı olarak Talas, küçük bir sınır muharebesinin ne kadar uzun bir tarihsel gölge düşürebileceğini gösterir.

Galeri

Konum

Talas Nehri kıyısı, bugünkü Kırgızistan-Kazakistan sınırı · OpenStreetMap →

Kaynaklar